ΤΗΝΟΣ: ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ.

ΞΕΝΑΓΗΣΗ ΣΤΗ ΤΗΝΟ

Το οδοιπορικό στην Τήνο

Το καλύτερο που αξίζει να δείτε!

Βγείτε από την Χώρα και κάντε ένα ταξίδι στην «άλλη Τήνο». Έτσι αρχίζει το μαγικό ταξίδι σε ένα μέρος γεμάτο μυστικά που περιμένουν να ανακαλύψετε.

ΤΑ ΧΩΡΙΑ

Τα χωριά της Τήνου παρουσιάζουν εξαιρετικό ενδιαφέρον. Ένας περίπατος στα σοκάκια τους θα σας αφήσει άφωνους! Διατηρούν τα αυθεντικά παραδοσιακά στοιχεία των Κυκλάδων, δεν αποτελούν τεχνητά τουριστικά αξιοθέατα. Το ρολόι του χρόνου έχει σταματήσει σε αυτά, έτσι θα μπορέσετε να συναντήσετε τις αληθινές Κυκλάδες, γεμάτες φως, μπλε, χρώματα και ήλιο. Η φιλοξενία στα χωριά της Τήνου είναι εμπειρία που ΠΡΕΠΕΙ να ζήσετε. Εκεί θα συναντήσετε τους αληθινούς Τήνιους χωρικούς που θα σας υποδεχθούν με ένα πλούσιο χαμόγελο, θα σας ανοίξουν το απλό σπιτικό τους και την καρδιά τους. Πλησιάστε τους, ρωτήστε τους, χαιρετήστε τους. Θα σας το επιστρέψουν!

ΟΙ ΠΑΡΑΛΙΕΣ

Οι παραλίες της Τήνου αποτελούν την καλύτερη εγγύηση για τις καλοκαιρινές σας διακοπές. Κανένας δεν φαντάζεται τι πλούτος κρύβεται στις παραλίες αυτού του νησιού. Είναι όλες υπέροχες, άλλες οργανωμένες και άλλες απόκρημνες. Διαθέτει περισσότερες από 25 τουριστικές παραλίες, οι περισσότερες βραβευμένες, που διακρίνονται τόσο για την καθαρότητα των νερών τους όσο και για την ποικιλία τους. Σίγουρα θα συναντήσετε αυτή που ονειρεύεστε.

Μέχρι στιγμής συγκεντρώσαμε και σας παρουσιάζουμε τις σημαντικότερες 18.

Τα χωριά της Τήνου

Αγάπη

Από τα παλαιότερα χωριά του νησιού με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική ομορφιά. Πλακόστρωτοι δρόμοι σοκάκια, καταπληκτικές καμάρες, παραδοσιακά σπίτια με μοναδικής ομορφιάς υπέρθυρα και παραδοσιακό πηγάδι με τις πλύστρες που αποτελεί μνημείο για το χωριό.

Αξίζει να επισκεφθεί κανείς την εκκλησία του Άγιου Αγαπητού, την περιοχή Γρίζα με τα τρεχούμενα νερά και την καταπράσινη ρεματιά με τους περιστεριώνες. Στο χωριό λειτουργεί παραδοσιακό ταβερνάκι.

Αετοφωλιά

Είναι το τελευταίο χωριό των Κάτω Μερών. Για πολλά χρόνια υπήρξε ένα από τα κέντρα κεραμικής των Κυκλάδων. Σήμερα γίνεται προσπάθεια αναζωογόνησης της τέχνης αυτής και πρόκειται να λειτουργήσει στο χωριό μουσείο παραδοσιακής κεραμικής.

Η Αετοφωλιά στην θέση "Κανναβά", παρουσιάζει ένα από τα ωραιότερα φυσικά τοπία. Λίγο μακρύτερα συναντάμε τον μεσαιωνικό οικισμό "Της Κόρης ο Πύργος". Ο μύθος λέει ότι εδώ κατοικούσε η Περσεφόνη η κόρη της θεάς Δήμητρας. Άλλοι πάλι λένε ότι εδώ ήταν ο Πύργος μιας βασιλοπούλας όπου εξόριστη ύφαινε τον αργαλειό της, ενώ οι υποτακτικοί της χρυσοχόοι, έφτιάξαν την χρυσή γουρούνα και τα δώδεκα γουρουνάκια, που σύμφωνα με το μύθο θα τα βρει μια νέα κόρη που θα γεννηθεί στον τόπο αυτό.

Τοποθεσίες με φυσικό ή ιστορικό ενδιαφέρον είναι η Καμένη Σπηλιά, τα Ελληνικάρια και του Πολέμου ο Κάμπος.

Αρνάδος

Γραφικό χωριό στην πλαγιά του βουνού Κεχροβούνι κοντά στο μοναστήρι της Αγίας Πελαγίας, που απέχει 7χλμ από την Χώρα της Τήνου.

Είναι γνωστό για τις περίφημες καμάρες του μεσαιωνικής εποχής και τα πλακόστρωτα κάτω απ' αυτές στενά δρομάκια του. Στην μεγάλη πλατεία του εντυπωσιάζει ο ναός της Ανάληψης του Χριστού με αρχιτεκτονική 1600 μ.χ.

Τα σπίτια του με αυλές γεμάτα λουλούδια και οι κάτοικοι του καλοκάγαθοι και φιλόξενοι αγρότες.

Βεναρδάδος

Χωριό που γέννησε πολλούς καλλιτέχνες. Σημαντικότερος ο περίφημος ζωγράφος Νικ. Γαΐτης.

Βωλάξ

Ενα μοναδικό τοπίο-φαινόμενο στον κόσμο ως προς την εδαφολογική του μορφή. Διάσπαρτοι στρoγγυλοί βράχοι(!) σαν πεταμένοι σβόλοι ανάμεσα σε άγονο έδαφος, συνθέτουν ένα μοναδικό σεληνιακό τοπίο, πρωτόγνωρο για τον επισκέπτη.

Ανάμεσα στους βράχους ακουμπισμένα κάτασπρα σπιτάκια συνθέτουν ένα θέαμα πρωτόγνωρης αρχιτεκτονικής. Μέσα στο χωριό υπάρχει ένα θερινό πέτρινο θέατρο στο οποίο το καλοκαίρι διοργανώνονται εκδηλώσεις πολιτιστικού περιεχομένου.

Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με την καλαθοπλεκτική, παλιά τέχνη, που αξίζει να την γνωρίσει κανείς επί τόπου.

Αν θελήσετε να ξεκουραστείτε στο χωριό λειτουργεί καφέ, αλλά και πολύ καλές ταβέρνες με ντόπιες σπεσιαλιτέ.

Δυο-Χωριά

Μαζί με τον "Τριαντάρο" και τον "Μπερδεμιάρο", θεωρούνται σε θέα τα μπαλκόνια της Τήνου.

Θεωρείται ιδιαίτερης ομορφιάς παραδοσιακό χωριό, που η ιστορία του ξεκινά από τον μεσαίωνα. Η ονομασία του προκύπτει από δυο κοντινούς οικισμούς που στην συνέχεια ενώθηκαν και σχημάτισαν ένα πανέμορφο χωριό.

Είναι χτισμένο σε μια καταπράσινη και εύφορη, από τα τρεχούμενα νερά, πλαγιά, 450μ πάνω από την θάλασσα, 7χλμ από την Χώρα της Τήνου. Αξίζει να περπατήσετε στα στενά δρομάκια του και θαυμάσετε την φύση σε συνδυασμό με την απλή κυκλαδική αρχιτεκτονική του, τα στενά πλακόστρωτα μονοπάτια και τις γραφικές καμάρες μεσαιωνικής εποχής.

Από την μεγάλη πλατεία του με τα πλατάνια και τις βοκαβίλιες βλέπει κανείς στο μακρινό ορίζοντα μια σειρά από Κυκλαδονήσια διάσπαρτα στην θάλασσα του κεντρικού Αιγαίου.

Καλλονή

Καταπράσινο χωριό στην άκρη του λιβαδιού της Κώμης. Στην είσοδο του έχει ανεγερθεί το μνημείο των πεσόντων υπέρ πατρίδας.

Η εκκλησία του είναι μια αξιόλογη τρίκλητη βασιλική που τιμάται στο όνομα του Αγίου Ζαχαρία και περιβάλλεται από μια υπέροχη βοτσαλωτή αυλή.

Στο παραδοσιακό αυτό χωριό με τους δρόμους να μοσχοβολάνε από τα λουλούδια των νοικοκυρών, λειτουργούν η σχολή ταπητουργίας, μικρές ταβέρνες, και καφενεία.

Στην Καλλονή ανήκει τo παλιό ανδρικό μοναστήρι "η Αγία Υπακοή", με κελιά μοναχών. Eξ ου και η παλιά ονομασία του χωριού "Κελιά".

Κάμπος

Βρίσκεται στο κέντρο της Τήνου και έχει θέα στο λόφο του Εξώμβουργου και στην κοιλάδα της Κώμης και της Καλλονής.

Ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει την παραδοσιακή ομορφιά του χωριού, την αρχιτεκτονική του, την καθαριότητα και το μεράκι των κατοίκων του. Το παραδοσιακό πλυσταριό του χωριού συντηρείται ως σήμερα.

Αξίζει να δοκιμάσετε τα παξιμάδια και το ψωμί από τον φούρνο του χωριού. Μπορείτε τέλος να φάτε στο καφενείο-ταβέρνα στο κέντρο του χωριού.

Καρδιανή

Ένα από τα ομορφότερα χωριά της Τήνου που δεν πρέπει να χάσετε. Απέχει από την Χώρα 16 χλμ. και είναι το πρώτο χωριό της Έξω Μεριάς.

Είναι σκαρφαλωμένο στην πλαγιά του βουνού "Πατέλες" με πολύ καλή θέα προς τη θάλασσα. Καταπράσινο, με γάργαρα νερά, πανύψηλα πλατάνια, ωραία δίπατα σπίτια με γραφικά σκαλοπάτια, λουλουδιασμένες αυλές, ασβεστωμένους πλακόστρωτους δρόμους, καμάρες, σοκάκια, θα προκαλέσει σίγουρα τον θαυμασμό σας.

Ξεχωρίζουν 3 μεγάλες εκκλησιές: Στην άκρη του χωριού η Αγία Τριάδα , στο κέντρο η Κοίμηση της Θεοτόκου, και στο άλλο άκρο η Κιουρά που από τα θεμέλιά της αναβρύζει δροσερή πηγή.

Ένας δρόμος πριν φτάσουμε στο χωριό οδηγεί στις παραλίες: Άγιος Πέτρος, Καλύβια και Όρμος Γιαννάκη, που τελευταία αποκτούν τουριστικό ενδιαφέρον. Στον Όρμο Γιαννάκη θα βρείτε ενοικιαζόμενα δωμάτια και ταβέρνες.

Καρκάδος

Το χωριό αυτό μοιάζει σαν φυσική συνέχεια της Καλλονής. Αξίζει να θαυμάσει κανείς την εκκλησία του Σωτήρα, παλιά εκκλησία με καμπαναριό το οποίο εντυπωσιάζει για την μεγάλη του κλίση. Οι επισκέπτες το αποκαλούν "Μικρή Πίζα".

Καρυά

Όμορφο χωριό αραιά χτισμένο, φιλοξενούσε εξοχικές κατοικίες των ευκατάστατων πολιτών της χώρας. Ανάμεσα σε ευκάλυπτους και ροδιές, θα βρείτε οικήματα ξεχωριστής ομορφιάς, με ιστορία που ξεκινά από την βυζαντινή εποχή.

Αξίζει να επισκεφτείτε το λαογραφικό μουσείο του αλλά και να απολαύσετε την υπέροχη θέα προς το Αιγαίο.

Κάτω Κλείσμα

Γραφικό αγροτικό χωριό στο οποίο υπάρχουν ερείπια από δύο παλαιά ελαιοτριβεία. Διάσπαρτοι στην περιοχή πολλοί περιστεριώνες με μοναδικά σχέδια, δείγματα και αυτοί της αρχιτεκτονικής του νησιού. Από εδώ αρχίζει ουσιαστικά το λιβάδι της Κώμης -Καλλονής με τα πολλά νερά, τους καλαμιώνες και το απέραντο πράσινο.

Κέχρος

Μικρό γραφικό χωριό που παλαιότερα ανθούσε η τέχνη των "στρατουράδων" (κατασκευαστές σαμαριών). Σήμερα το χωριό θα το συναντήσετε ευπρεπισμένο, με πεντακάθαρους πλακόστρωτους δρόμους.

Στους περαστικούς προσφέρει την γνήσια Ελληνική φιλοξενία.

Κουμάρος

Το γραφικότατο χωριό του Κουμάρου, είναι ριζωμένο στην βορινή μεριά του Εξώμβουργου. Από τα πιο παλιά χωριά κρατεί καλά το Κυκλαδίτικο χρώμα.

Το πανηγύρι του Σωτήρα και της Ευαγγελίστριας, στις 22 Αυγούστου, θα σας μείνει αξέχαστο.

Κρόκος

Μικρό χωριό, μέσα στο πράσινο και στα λουλούδια. Οφείλει την ονομασία του στο φυτό "κρόκος". Πατρίδα του ιατροφιλοσόφου Μαρκάκη Ζαλώνη.

Σήμερα στις γραφικές του ταβέρνες σερβίρονται ντόπιες σπεσιαλιτέ και κρεατικά.

Κτικάδος

Παραδοσιακό χωριό, με καταπληκτική θέα στη θάλασσα, με καμάρες και σοκάκια πλακόστρωτα, με ασβεστωμένους δρόμους και μεγάλα σπίτια στολισμένα με μαρμάρινα υπέρθυρα.

Το χωριό έχει δύο εκκλησίες: Στην είσοδο του χωριού βρίσκεται η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού, με ένα καταπληκτικό καμπαναριό. Λίγο πιο μέσα βρίσκεται η εκκλησία της Μεγαλομάτας, με μία υπέροχη μαρμάρινη είσοδο.

Η παλιά βρύση με τα πέτρινα πλυσταριά, συμπληρώνει την γραφικότητα και την ομορφιά του χωριού.

Τα πανηγύρια του χωριού είναι στις 14 Σεπτεμβρίου: η Ύψωση του Τιμίου Σταυρού και στις 2 Φεβρουαρίου: η Υπαπαντή του Κυρίου. Στο χωριό λειτουργούν παραδοσιακές ταβέρνες.

Κώμη

Όμορφο χωριό, καταπράσινο, κτισμένο πάνω από τον ποταμό "Λαζάρου Περάστρας".

Η Καθέδρα της Κώμης είναι ο ναός του Αγίου Ιωάννου, πολύ παλιά εκκλησία με αξιόλογη εικόνα του αγίου του Ιταλόυ ζωγράφου Gagliardi. Στην Μέσα Κώμη σώζεται μαρμάρινη επιγραφή κλασσικής περιόδου και τμήμα βυζαντινής επιγραφής.

Στην Κώμη λειτουργεί οινοποιείο, με εύγεστο και προσεγμένο κρασί. Αξίζει να προμηθευτείτε από την Κώμη φρέσκα λαχανικά, φρούτα και λεμόνια που παράγονται όλο τον χρόνο στο Λιβάδι της.

Μια γευστική έκπληξη θα συναντήσετε στην πιτσαρία-ταβέρνα του χωριού.

Λουτρά

Μικρό γραφικό χωριό, με μεγάλη ιστορία αφού εδώ είχαν κτίσει τα μοναστήρια τους οι Ιησουίτες και οι Ορσουλίνες μοναχές. Η σχολή των Ουρσουλινών είχε δημοτικό, γυμνάσιο λύκειο και οικοτροφείο και ως τις μέρες μας λειτουργούσε σχολή ταπητουργίας.

Στην αρχαιότητα υπήρχαν φημισμένα λουτρά στα όρια του χωριού. Στα Λουτρά μπορεί κανείς να θαυμάσει τα δύο μοναστήρια όπου λειτουργούν μικρά μουσεία και την εκκλησία του Αγ. Ιγνατίου Λογιόλα, ιδρυτή του τάγματος των Ιησουϊτών.

Το πηγάδι του χωριού διαθέτει άφθονο νερό και τα περιβόλια κάθε είδους φρούτα για ολόκληρο το χρόνο.

Μαμάδος & Μαρλάς

Ένα από τα τελευταία χωριά του νησιού, στο ΒΔ κομμάτι του, γνωστό για τα λατομεία πράσινου μαρμάρου, καθώς και για τους εκπληκτικούς μαρμαροτεχνίτες.

Συνεχίζοντας από το χωριό, φτάνετε στον ακατοίκητο χωριό Ισμαήλ, απ' όπου ξεκινά ο δρόμος που οδηγεί στο στενό Τήνου - Άνδρου και στους παραλιακούς οικισμούς Κμελά - Μαλί.

Μέση

Το μικρό χωριό μέση, δεσπόζει σε ένα σταυροδρόμι μεταξύ της Χώρας - Φαλατάδου & Στενής - Κάτω Μερών που λέγεται "Πεντόστρατο".

Η εκκλησία των Ταξιαρχών, οι πλακοστρωμένοι δρόμοι του, η ανακαινισμένη πηγή του χωριού και τα παλιά διώροφα σπίτια του, είναι μερικά από τα αξιοθέατα που μπορεί να θαυμάσει ο επισκέπτης.

Λίγο έξω από τη Μέση βρίσκεται το παλιό Μοναστήρι του Αγ. Φραγκίσκου στο οποίο λειτουργεί λαογραφικό μουσείο.

Μοναστήρι

Το επιβλητικό και παράλληλα σεμνό μοναστήρι της Κύριας των Αγγέλων (της Αγ. Πελαγίας) χτίσθηκε περίπου τον δέκατο αιώνα. Συγκινεί τον επισκέπτη με την ιστορία μα και με την κατάνυξη που αποπνέει ο χώρος του.

Εδώ το 1822 η μονάχη Άγια Πελάγια οραματίσθηκε την Μεγαλόχαρη που της αποκάλυψε το σημείο εύρεσης της Ιερής Εικόνας Της. Αξίζει να επισκεφτείτε το κελί της Άγιας Πελάγιας, το καθολικό με το ξυλόγλυπτο τέμπλο του, την Πανάγια την Κατωγιώτισσα κ.α.

Ο χώρος αξίζει το σεβασμό μας για αυτό προτείνεται στους επισκέπτες να φορούν απλά και σεμνά ενδύματα.

Μοναστήρια

Εγκαταλειμμένο χωριό, ξεχασμένο από τους κατοίκους του, στην φθορά του χρόνου. Εδώ μπορεί κανείς να επισκεφθεί τα χαλάσματα των σπιτιών, την εκκλησία του Αγίου Ιωσήφ και να θαυμάσει από ψηλά τα Κάτω Μέρη και το Λιβάδι.

Μουντάδος

Ο Μουντάδος είναι παραδοσιακός οικισμός που χρονολογείται εδώ και 1000 χρόνια(!). Ηταν αρκετά αναπτυγμένος σε τέχνες και γράμματα. Είναι ένα από τα λίγα χωριά της Τήνου που λειτουργούσε σχολαρχείο.

Είναι χωριό της οικογένειας Παξιμάδη, φιλικών της Επανάστασης, όπως και πολλών σημαντικών καλλιτεχνών όπως του Λαμπάκη και Πλατή.

Σήμερα είναι ένα γραφικό χωριουδάκι 4 χιλ. από την πόλη της Τήνου με φιλόξενους κατοίκους που εντυπωσιάζει με τα καθαρά πλακόστρωτα δρομάκια του και τα παραδοσιακά σπίτια.

Μυρσίνη

Ένα από τα παλιά χωριά της Τήνου. Διαθέτει μία όμορφη τρίκλητη εκκλησία με άρτια αρχιτεκτονική διάταξη.

Από την Μυρσίνη, μπορείτε να ανεβείτε στον Τσικνιά (το βουνό του Αιόλου) ή να κατηφορίσετε στην παραλία Λιβάδα.

Ξυνάρα

Χωριό του 19ου αιώνα στους πρόποδες του Εξώμβουργου. Έδρα της καθολικής επισκοπής Τήνου στα βυζαντινά χρόνια και κατόπιν της καθολικής αρχιεπισκοπής μέχρι και σήμερα.

Υπήρξε κέντρο πολιτιστικό, μορφωτικό και βιοτεχνικό. Οι βιοτεχνίες του εξυπηρετούσαν όλο το νησί: σιδεράδικα, τσαγκαράδικα, συμβολαιογραφείο και εργαστήριο αργυροχρυσοχοϊας.

Δύο εκκλησίες είναι αντιπροσωπευτικές της τηνιακής αρχιτεκτονικής: η Παναγία του Ροδαρίου 1860-1870 - (Μητρόπολη της Καθολικής Αρχιεπισκοπής) και των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου του 1836.

Ο οικισμός αυτός είναι και η έδρα του Δήμου Εξωμβούργου. Στο "παλάτι του Δεσπότη" το μεγάλο κτίριο του περασμένου αιώνα που λειτουργούσε το ιεροσπουδαστήριο, σήμερα στεγάζεται το "Κέντρο Πίστη και Πολιτισμός", με μουσείο εκλησιαστικών κειμηλίων, με το αρχείο των καθολικών ενοριών (το παλαιότερο αρχείο της Τήνου) και ραδιοφωνικό σταθμό.

Στο ισόγειο του στεγάζεται το Δημαρχείο του Δήμου Εξωμβουργου.

Πάνορμος

Πρόκειται για το επίνειο του Πύργου και ένας από τους πιο όμορφους προορισμούς στην Τήνο. Ιδανική τοποθεσία με ομαλή κίνηση.

Διαθέτει ένα πανέμορφο παραδοσιακό μικρό λιμανάκι με όμορφες και ποιοτικές ταβέρνες κατά μήκος. Ιδανικό μέρος για να φάτε ή ακόμα και να δροσιστείτε πίνωντας καφέ και χαζέβοντας το πέλαγος της Βόρειας πλευράς και την όμορφη νησίδα "Πλανήτης".

Επειδή όμως βρίσκεται πολύ κοντά στις παραλίες Ρώχαρη και Αγ. Θάλασσα, μπορείτε να το σχεδιάσετε έξυπνα και να κάνετε την μικρή σας εξόρμηση αρχικά για μπάνιο και στην συνέχεια για φαγητό.

Η ποιότητά στις ταβέρνες είναι σχεδόν το ίδιο υψηλή. Οι τιμές ωστόσο ποικίλουν σε μεγάλο βαθμό. Για αυτό μην παραλείψετε να κάνετε προσεκτικά την επιλογή σας σε περισσότερους από έναν τιμοκαταλόγους που θα βρείτε αναρτημένους.

Περάστρα

Ονομάστηκε έτσι εξαιτίας του γεγονότος ότι στο παρελθόν υπήρξε ένα σημαντικό πέρασμα. Καταπράσινο χτισμένο δεξιά και αριστερά του ομώνυμου ποταμού. Θα βρείτε όμορφα παλιά πετρόκτιστα γεφύρια, ωραίες βρύσες, ερείπια ελαιοτριβείων και νερόμυλων.

Ποταμιά

Γραφικό χωριό με θέα την θάλασσα, την Μύκονο και την Δήλο. Είναι κτισμένο εκεί που σμίγουν οι ρεματιές "Ξινάρι", "Γουρούνι" και "Ακεράτου". Τα τρεχούμενα νερά του, κινούσαν παλαιότερα τους 4-5 νερόμυλους της περιοχής.

Η εκκλησία του χωριού τιμάται στο όνομα της Παναγίας. Ακριβώς κάτω από το χωριό υπάρχει πρόσβαση στις παραλίες Σάντα Μαργαρίτα και Λυχναφτιά.

Πύργος

Είναι το μεγαλύτερο χωριό στην Τήνο, μετά την Χώρα. Οι περισσότεροι, ίσως όχι άδικα, το διακρίνουν από τα υπόλοιπα χωριά του νησιού. Δεν το θεωρούν απλά ΠΟΛΥ όμορφο, αλλά ένα υπαίθριο μουσείο λαϊκής τέχνης, το οποίο διατηρεί αναλλοίωτη την παραδοσιακή κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική.

Είναι πλημμυρισμένος από υπέροχες δημιουργίες βασισμένες στο μάρμαρο και δίνει την αίσθηση της αρχοντιάς, της καλλιτεχνίας και του άσβεστου πυρετού της έμπνευσης του ανθρώπου.

Πράγματι, όπου και να περιπλανηθεί ο επισκέπτης στον Πύργο (Οικία & Μουσείο Γ. Χαλεπά - Ν. Λύτρα, Μουσείο Πανορμιτών Καλλιτεχνών, Κοιμητήριο Πύργου, Σχολή Καλών Τεχνών Πύργου κ.α.) δεν μπορεί παρά να θαυμάσει δημιουργίες που σε κάνουν να απορείς για τις ικανότητες των χεριών αυτών των ανθρώπων που δίνουν ζωή μέσα από το κρύο μάρμαρο.

Στο τέλος της βόλτας σας, μην ξεχάσετε να ξαποστάσετε στην πλατεία του χωριού να πιείτε καφέ στη χόβολη και να φάτε πραγματικά σπιτικό γαλακτομπούρεκο, κάτω από τα δύο υπέροχα αιωνόβια πλατάνια του.

Σκαλλάδος

Αποτελεί τον συνδετικό κρίκο μεταξύ των δύο άτυπων διαμερισμάτων του νησιού (Άνω Μεριά και Κάτω Μεριά). Εδώ γεννήθηκε η σύγχρονη ηθοποιός Άννα Φόνσου και ο καθολικός ιερέας - ποιητής Νικόλαος Περπινιάνης.

Ο Σκαλάδος είναι αναπτυσσόμενο χωριό, κάτασπρο με πλακόστρωτους δρόμους, δύο ταβερνάκια - καφενεία και ένα παλιό δημοτικό σχολείο, το οποίο έχει μετατραπεί σε χώρο αξιόλογων πολιτιστικών εκδηλώσεων το καλοκαίρι.

Σκλαβοχωριό

Μικρό χωριό αλλά σημαντικό για την Τήνο. Εδώ γεννήθηκε ο Νικόλαος Γύζης, από τους μεγαλύτερους Νεοέλληνες ζωγράφους που διέπρεψε στο Μόναχο, αφήνοντας πλούσια πολιτιστική κληρονομιά, όχι μόνο στην Τήνο, αλλά και σε ολόκληρη την Ελλάδα.

Σμαρδάκιτο

Το χωριό αυτό είναι κτισμένο στην Ν.Α. πλευρά του βουνού "Ράχες" με θέα πολλά χωριά των Κάτω Μερών και το Εξώμβουργο.

Χωριό γραφικότατο, με πλακόστρωτους δρόμους και δίπατα σπίτια, στολισμένα με υπέρθυρα και φροντισμένες αυλές.

Η εκκλησία του είναι ο Αγ. Αντώνιος με υψηλό πύργινο καμπαναριό. Μπροστά της υπάρχει μια μεγάλη πλακόστρωτη πλατεία με παραδοσιακό πλυσταριό και τρεχούμενο νερό από το ξυνάρι της παμπάλαιας πηγής.

Αν ψάχνετε να φάτε εκλεκτές παραδοσιακές γεύσεις, η ταβερνούλα-καφενείο του χωριού είναι γνωστή στην Τήνο για τις νοστιμιές της.

Στενή

Κεφαλοχώρι κτισμένο στα δυτικά του υψηλότερου βουνού της Τήνου τον Τσικνιά. Είναι το μεγαλύτερο χωριό της Τήνου και σφύζει από ζωή.

Σε αυτό το χωριό παλιά, άκμαζε η βιοτεχνία παραγωγής παπουτσιών. Σήμερα λειτουργεί σχολή ταπητουργίας του ΕΟΜΜΕΧ. Οι εκκλησίες του Αγίου Νικολάου και του Αγίου Αντωνίου είναι αξιόλογα μνημεία.

Στο χωριό λειτουργούν ταβέρνες, καφενεία, καφετέριες και μπάρ. Από εδώ μπορεί κανείς να επισκεφθεί τον Τσικνιά, την Φανερωμένη, και την παραλία της Σάντα Μαργαρίτα.

Ταραμπάδος

Ένα χωριό του 17ου αιώνα. Χαρακτηριστικό του είναι οι πολλές καμάρες. Τα σπίτια του είναι κτισμένα δεξιά και αριστερά του κεντρικού δρόμου.

Στο Ταραμπάδο έχουν αναπαλαιωθεί 11 περιστεριώνες κτισμένοι στην ρεματιά του χωριού μέσα στο πράσινο, οι οποίοι χάρη στα καλοσυντηρημένο μονοπάτι είναι προσβάσιμοι.

Τζάδος

Πολύ μικρό χωριό στην άκρη του οροπεδίου της Λειβάδας πάνω από την Καρυά. Εχει υπέροχη θέα στην πόλη Τηνου και την θάλασσα.

Τριαντάρος

Μαζί με τα "Δυο-Χωριά", θεωρούνται "τα μπαλκόνια της Τήνου" (σε θέα). Το συγκεκριμένο όμως είναι επίσης φημισμένο για τους εξαιρετικούς τεχνίτες της πέτρας.

Η καθαρά παραδοσιακή αρχιτεκτονική του, η ομορφιά του τοπίου και της γύρο περιοχής, προσέλκυσαν πολλούς αλλοδαπούς να μείνουν ως μόνιμοι κάτοικοι.

Τριπόταμος

Ο Τριπόταμος είναι χτισμένος ανάμεσα σε τρείς ποταμούς - λαγκάδια, στους πρόποδες του Εξώμβουργου.

Από τα αρχαιότερα χωριά του νησιού, με όμορφες καμάρες, σκάλες, στοές, πλακόστρωτους δρόμους που οδηγούν από την μια γειτονιά στην άλλη.

Πάνω από το χωριό και στην πλαγιά του Εξώμβουργου, βρίσκεται το ιερό της Δήμητρας, όπου βρέθηκε μια σειρά μεγάλων ανάγλυφων πίθων που βρίσκονται στο αρχαιολογικό μουσείο της Τήνου.

Στον Τριπόταμο γιορτάζεται το έθιμο "του Κάβου" τα Χριστούγεννα, με στοιχεία πρωτοχριστιανικά, μεσαιωνικά και αγιορείτικα.

Κοντά στον Τριπόταμο λειτουργεί η μοναδική βιομηχανία του νησιού, το τυροκομείο που παράγει γνήσια γαλακτοκομικά προϊόντα. Εδώ θα επισκεφθεί κανείς και το μοναδικό εν λειτουργία αγγειοπλαστείο του νησιού.

Υστέρνια

Γραφικό χωριό σκαρφαλωμένο στα "Μεροβίγλια", στο δυτικό μέρος του νησιού, 20 χλμ από την Χώρα της Τήνου. Είναι στολισμένο με μαρμαρόστρωτα δρομάκια, καμάρες και δίπατα σπίτια με μαρμάρινα υπέρθυρα και όμορφες αυλές. Το χωριό έχει καταπληκτική θέα στην Σύρο.

Πρόκειται για ένα πραγματικό μπαλκόνι στο Αιγαίο.

Οι Υστερνιώτες ασχολούνται με την μαρμαρογλυπτική. Κάθε σπίτι είναι δείγμα από το μεράκι τους. Αλλωστε τα Υστέρνια είναι πατρίδα πολλών δημιουργών όπως: του Γ. Βιτάλη, του Ι. Βιτάλη, του Λ. Λαμέρα, των αδελφών Φυτάλη και του κορυφαίου Λ. Σώχου.

Το πιο εντυπωσιακό τοπίο το συναντάμε στην τοποθεσία των Μύλων, εδώ σώζονται ερείπια πολλών ανεμόμυλων μάρτυρες δόξας μα και παρακμής που έχουν χαρακτηριστεί διατηρητέα μνημεία.

Απολαύστε την εκπληκτική θέα στην θάλασσα, γευματίζοντας σε μία από τις παραδοσιακές ταβέρνες του χωριού.

Φαλατάδος

Είναι ένα από τα μεγαλύτερα χωριά της Τήνου που χρονολογείται από το 1400. Είναι το χωριό στο οποίο γεννήθηκε ο Δημ. Βλάσσης, ο εργάτης που πρώτος αντίκρυσε την θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Τήνου το 1823.

Στο χωριό αυτό μπορεί κανείς να θαυμάσει τον επιβλητικό ναό της Αγ. Τριάδας, σε ρυθμό βασιλικής, που δεσπόζει στο κέντρο του. Επίσης μπορεί να επισκεφθεί την ιδιωτική λαογραφική συλλογή και το εκκλησιαστικό μουσείο, να γευματίσει στις ταβέρνες του, να νοικιάσει δωμάτιο και να περιηγηθεί στις εξοχές : Βολιανά, Κακιά Σκάλα και Λιβάδα.

Παραλίες

Αγ. Θάλασσα

Μία από τις πιο γνωστές απόμερες και ειδυλλιακές παραλίες της Τήνου.

Η άμμος είναι ψιλή και θα βρείτε σκιά από αλμυρίκια. Φέρτε νερό μαζί σας, αν και ο Πάνορμος είναι αρκετά κοντά.

Δεν έχει απευθείας πρόσβαση για αυτοκίνητο. Ένας χωματόδρομος περίπου 400μ από τον Πάνορμο θα σας αφήσει να περπατήσετε λίγα μόλις μέτρα πάνω από την παραλία.

Αγ. Κυριακή

Είναι η ιδανική παραλία σε όσους αρέσει η άπλα. Εκπληκτική αμμουδιά με σκιά από ομπρέλες παρακείμενου ξενοδοχείου. Θα πρέπει ωστόσο να λάβετε υπόψη ότι είναι αρκετά εκτεθειμένη στους Βόρειους άνεμους.

Θα βρείτε να φάτε πολύ κοντά στο ξενοδοχείο, ή λίγο μακρύτερα σε όμορφες γραφικές ταβέρνες.

Αγ. Πέτρος

Μια ιδιαίτερα ήσυχη παραλία με ψιλή άσπρη άμμο και καθαρά κρυστάλλινα νερά. Σκαρφαλωμένο σ' ένα βράχο είναι το εκκλησάκι του Άγ. Πέτρου.

Θα πρέπει να λάβετε υπόψη σας ότι η παραλία δεν είναι ιδιαίτερα απάνεμη. Επίσης μη ξεχάσετε να πάρετε μαζί σας νερό, ομπρέλα θαλάσσης και κάτι φαγώσιμο.

Αγ. Ρωμανός

Είναι μία αρκετά μεγάλη και σχετικά απάνεμη παραλία, όχι πολύ μακριά από το κέντρο του νησιού. Έχει άμμο, πολύ καθαρή θάλασσα και σκιά απο αλμυρίκια. Θα βρείτε φαγητό από παρακείμενη ταβέρνα.

Αγ. Σώστης

Μία από τις ωραιότερες παραλίες, απέναντι από την Μύκονο. Θα βρείτε άφθονη σκιά από αλμυρίκια, πολύ καθαρή θάλασσα, κανονική άμμο, αλλά και μία γραφική προβλήτα για βουτιές. Ανήκει στις σχετικά απάνεμες παραλίες κατά τον έντονο Βοριά.

Θα βρείτε να φάτε από κάτι πρόχειρο μέχρι να γευματίσετε σε αρκετά κοντινή απόσταση.

Δεδομένου ότι είναι μία πολύ μεγάλη σε μήκος παραλία, μπορείτε να κάνετε τζόκινγκ ή απλά περίπατο μέχρι την παραλία Σκυλαντάρι. Η συγκεκριμένη διακρίνεται για την καθαρότητα των νερών της, αν και είναι περισσότερο εκτεθειμένη στον Βοριά.

Αγ. Φωκάς

Πρόκειται για την μεγαλύτερη και πιο οργανωμένη παραλία της Τήνου, η οποία ωστόσο είναι σχετικά εκτεθημένη στους Βόριους ανέμους. Βρίσκεται κοντά στην Χώρα, ενώ όσο απομακρύνεστε φαρδένη και μεταβάλλεται σε μία τεράστια παραλία με πλούσια αμμουδιά και σκιά από αλμυρίκια.

Κατά μήκος στο πίσω μέρος της θα βρείτε πληθώρα τουριστικών μαγαζιών που καλύπτει κάθε επιθυμία και γούστο.

Διαλισκάρι

Πρόκειται για μία πολύ όμορφη παραλία, απομονωμένη, σχετικά απάνεμη, λίγο μετά από τον κόλπο των Κιονίων. Ο δρόμος δεν κατεβαίνει μέχρι κάτω. Θα πρέπει να περπατήσετε για λίγα μέτρα τον χωματόδρομο που οδηγεί στην παραλία.

Ο προορισμός θα σας ανταμείψει. Η παραλία είναι άνετη, πολύ καθαρή, έχει λεπτή άμμο και σκιά από αλμυρίκια σε κάποια σημεία. Δεν υπάρχει κάτι οργανωμένο κοντά, για αυτό μην ξεχάσετε να φέρετε νερό μαζί σας.

Καλύβια

Ακόμα κι αν οι βόρειοι άνεμοι γίνουν ενοχλητικοί, η συγκεκριμένη παραλία θεωρείται το απόλυτο καταφύγιο. Βρίσκεται περίπου στα 13 χλμ από την πόλη της Τήνου, στον δρόμο για τα Υστέρνια και λίγο πριν τον Όρμο Γιαννάκη. Θα βρείτε μία αρκετά ήσυχη, καθαρή και απάνεμη παραλία για να απολαύσετε το μπάνιο σας.

Κιόνια

Μόλις 2 χλμ. από την πόλη της Τήνου, θα βρείτε ίσως την πιο κοσμοπολίτικη παραλία του νησιού. Έχει θέα στη Σύρο, είναι απάνεμη και αρκετά οργανωμένη, θα βρείτε ομπρέλες, καθώς και ποικιλία από εστιατόρια, ταβέρνες, μπαρ και καφέ πίσω από την παραλία.

Κολυμπήθρα

Μία από τις πλέον γνωστές και κοσμοπολίτικες παραλίες του νησιού, βρίσκεται σε απόσταση περίπου 18 χλμ. από την πόλη της Τήνου.

Ουσιαστικά πρόκειται για δύο παραλίες. Η μικρότερη είναι η πιο κοσμοπολίτικη, οργανωμένη με ξαπλώστρες, ομπρέλες, ντους, τουαλέτες, ακόμα και δίχτυ για beach βόλεϊ.

Η πιο μεγάλη είναι πιο απόμερη και πιο εκτεθειμένη στους βόρειους ανέμους. Αν περάσετε τα βραχάκια, θα βρείτε ακόμα και μια μικρή λίμνη με πάπιες και χελώνες.

Μπορείτε να φάτε, είτε σε μία όμορφη γραφική ταβερνούλα μέσα στον κόλπο της μικρής παραλίας, είτε λίγο πιο πάνω με θέα το Δρακονήσι και το απέραντο Αιγαίο.

Λιβάδα

Πρόκειται για μία πολύ όμορφη, γραφική και ήσυχη παραλία με ψιλό χαλικάκι και θέα από το βόρειο τμήμα του νησιού.

Λίγα μέτρα πριν την παραλία θα βρείτε μία όμορφη λιμνούλα με πάπιες, ενώ λίγο ψηλότερα στο βουνό πριν την παραλία μία γραφική ταβερνούλα με πολύ καλή παραδοσιακή κουζίνα.

Το χαρακτηριστικό που την κάνει μοναδική, είναι τα σχήματα από τα βράχια στην αριστερή πτέρυγα της παραλίας. Αξίζει να τα θαυμάσετε από κοντά.

Λυχναφτιά

Σε απόσταση περίπου 5 χλμ από την πόλη της Τήνου, θα βρείτε μία μικρή απόμερη αμμουδιά, στην οποία η πρόσβαση με το αυτοκίνητο είναι πολύ εύκολη. Ωστόσο, αν την επιλέξετε, μην ξεχάσετε να φέρετε νερό και φαγητό, καθώς δεν υπάρχουν κοντά ταβέρνες ή μπαρ.

Όρμος Γιαννάκη

Σε απόσταση περίπου 7 χλμ. από την πόλη της Τήνου, ακριβώς κάτω από το υπέροχο χωριό Καρδιανή, θα βρείτε μια από τις γραφικές παραλίες του νησιού, ιδιαίτερα ειδυλλιακή κατά τις απογευματινές ώρες. Ανήκει στις απάνεμες παραλίες με ψιλά βότσαλα.

Θα βρείτε να φάτε δίπλα στο κύμα, ή λίγο ψηλότερα με θέα στο Αιγαίο.

Όρμος Υστερνίων

Κατάλληλη επιλογή για όσους αγαπούν το ειδυλλιακό περιβάλλον.

Περίπου 15 χλμ. από την πόλη της Τήνου, θα συναντήσετε ένα όμορφο μικρό λιμανάκι μετά το οποίο θα βρείτε μικρές παραλίες κατά μήκος της ακτής, απάνεμες στο βοριά, με βότσαλα και πολύ καθαρά νερά.

Στο λιμανάκι θα βρείτε ταβέρνες με καλό φαγητό.

Παχιά Άμμος

Είναι μία από τις πλέον απομονωμένες και εξωτικές παραλίες της Τήνου περίπου 10 χλμ. από την χώρα.

Στην ουσία είναι ένας μεγάλος λόφος από άμμο που καταλήγει σε μία πολύ όμορφη και εξωτική παραλία με πεντακάθαρα απολαυστικά νερά.

Αν και ο δρόμος δύσβατος και η περιοχή άγονη, ο προορισμός σίγουρα θα σας ανταμείψει.

Πόρτο

Σε απόσταση 8 χλμ. από την πόλη της Τήνου, στον όρμο του Πόρτο, θα συναντήσετε μια όμορφη παραλία με κανονική άμμο, απάνεμη στο βοριά, και με νερά που δεν βαθαίνουν απότομα. Θα βρείτε ακόμα άφθονη σκιά από αλμυρίκια ενώ παράλληλα διατίθενται ξαπλώστρες και ομπρέλες για τον ήλιο από παρακείμενο μπαρ.

Το μπαρ διαθέτει ακόμα κοκτέϊλς, σνακ και πίτσες. Κοντά στην παραλία ακόμα, λειτουργεί ταβέρνα παρακείμενου ξενοδοχείου.

Ρόχαρη

Εξαιρετική παραλία, σχετικά κοσμική, με κανονική άμμο και θέα στο Βόρειο Αιγαίο.

Είναι οργανωμένη με ξαπλώστρες και άφθονη σκιά από αλμυρίκια. Μπορείτε ακόμα να κολατσίσετε στην κοντινή καντίνα ή και να πιείτε το ποτό σας στο beach bar. Αν αποφασίσετε να βρείτε κάπου κοντά να φάτε, σε πολύ κοντινή απόσταση βρίσκεται ο υπέροχος Πάνορμος με πολύ ενδιαφέρουσες γευστικές προτάσεις από ποιοτικές ταβέρνες σε ένα υπέροχο περιβάλλον.

Σταυρός

Λίγο μετά την χώρα της Τήνου, πριν φτάσετε στα Κιόνια, θα βρείτε μια χαρακτηριστικά ήσυχη και απάνεμη παραλία.

Διαθέτει άφθονη σκιά από αλμυρίκια και ακριβώς πίσω από τον παραλιακό δρόμο, θα βρείτε μεγάλη ποικιλία από εστιατόρια, ταβέρνες, μπαρ και καφέ.

ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ

Οι Εκκλησίες της Τήνου

Ανασκόπηση

Οι εκκλησίες στην Τήνο υπερβαίνουν τις 750 και η μελέτη τους είναι αρκετά δύσκολη δεδομένου του μεγάλου αριθμού τους και του πόσο διασκορπισμένες είναι.

Η Τήνος αποτελεί φαινόμενο εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής στον κόσμο, δεδομένου ότι οι εκκλησίες της συνδυάζουν ξεκάθαρα επιρροές τόσο Ανατολικές, όσο και Δυτικές, φιλοτεχνημένες από την εξαιρετική ποιότητα εργασίας των Τηνίων καλλιτεχνών. Τα καμπαναριά των εκκλησιών, άλλα μεγαλοπρεπή και άλλα απλά, αποτελούν έργα τέχνης.

Τέλος είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι η Τήνος, εκτός από ορθόδοξο κέντρο στην Ελλάδα, είναι ένα από τα λίγα μέρη που συγκεντρώνει μία τόσο μεγάλη μειοψηφία καθολικών, η οποία υπερβαίνει το 30%.

Η θαυματουργική εικόνα της Παναγίας

Η Εύρεση της ’γιας Εικόνας Της

Η εύρεση της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας, έγινε ύστερα από όραμα της Αγίας Πελαγίας. Η Αγία Πελαγία ήταν η κόρη του παπα-Νικηφόρου Νεγρεπόντη με το κοσμικό όνομα Λουκία, από τον Κάμπο της Τήνου. Σε μικρή ηλικία μένει ορφανή από πατέρα και αποφασίζει να εγκλειστεί στην Μονή Κεχροβουνίου.

Την Κυριακή 9/7/1822 βλέπει στον ύπνο της μία μεγαλοπρεπή κυρία με φωτοστέφανο, η οποία της εξηγεί πόσο υπέφερε θαμμένη τόσα χρόνια κάτω από το χώμα. Της ζήτησε όταν ξημερώσει να επισκεφθεί τον επίτροπο εσωτερικών υποθέσεων της Μονής και να του ανακοινώσει την επιθυμία της να αποκαλυφθεί το ερειπωμένο θαμμένο μέγαρό της στον αγρό του Αντ. Δωξαρά.

Όταν ξύπνησε κατάλαβε ότι η κυρία ήταν η Θεοτόκος και ότι το μέγαρο ήταν προφανώς ο Ναός Της. Της γεννήθηκαν όμως αμφιβολίες για το κατά πόσο μπορεί κάτι τέτοιο να συμβαίνει σε εκείνη την άσημη ταπεινή και το πώς θα έπρεπε να υποφέρει τους χλευασμούς και τις κοροϊδίες του δύσπιστου κόσμου. Έτσι αποφάσισε να μην αναφέρει τίποτα.

Την επόμενη Κυριακή 16/7/1822, εμφανίζεται και πάλι στον ύπνο της η ίδια Κυρία δίνοντας και πάλι την ίδια παραγγελία. Η Πελαγία δεν είχε πλέον καμία αμφιβολία ότι ήταν η εκλεκτή από την Θεοτόκο, αλλά και πάλι την απέτρεψαν οι αμφιβολίες.

Όταν και την τρίτη Κυριακή 23/7/1822 εμφανίζεται στον ύπνο της με στεναχωρημένο, αλλά αυστηρό ύφος ζητώντας εξηγήσεις για την αγνόηση της παραγγελίας της, η Πελαγία αποφασίζει πλέον να προχωρήσει χωρίς να ολιγωρήσει.

Την ίδια μέρα η Πελαγία κατέφυγε στην Ηγουμένη η οποία γνωρίζοντας τον ενάρετο βίο της την πίστεψε και επισκέφθηκε τον επίτροπο. Ο επίτροπος με την σειρά του ειδοποίησε με την συνοδεία της Πελαγίας τον Μητροπολίτη της Τήνου ο οποίος προσκαλεί τον λαό της Τήνου στον Μητροπολιτικό ναό των Ταξιαρχών, παρακαλώντας τον να συνδράμουν για τον σκοπό αυτό σε χρήμα ή και σε εργασία.

Ο λαός πρόθυμα άρχισε τις ανασκαφές στις αρχές Σεπτεμβρίου 1822 από τις οποίες αποκαλύφθηκαν ο αρχαίος ναός του Διονύσου και ο ναός του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου. Ωστόσο δεν βρέθηκε κανένα ίχνος εικόνας πράγμα που επισκίασε το θετικό κλίμα και οδήγησε τον κόσμο σιγά, σιγά στην εγκατάλειψη του εγχειρήματος. Η Πανώλη θέριζε εκείνη την εποχή, πράγμα που ο επίτροπος το θεώρησε θεία τιμωρία.

Σε συνεργασία πάλι με τον Μητροπολίτη Τήνου συγκαλούν και πάλι τον λαό της Τήνου με την ίδια έκκληση ορίζοντας επιπλέον και μια επιτροπή ελέγχου του έργου. Όσο οι εργασίες δεν έφερναν αποτέλεσμα, ο λαός χλεύαζε και κατηγορούσε την Πελαγία ως ονειροπόλα.

Με δάκρια στα μάτια η Πελαγία ζητά την βοήθεια της Παναγίας, η οποία της αποκαλύπτει πλέον το ακριβές σημείο στο οποίο ήταν θαμμένη η εικόνα Της.

Στις 30/1/1823, μετά από την υπόδειξη της εν λόγω θέσης, η αξίνα του Δημ. Βλάσση προσκρούει στο θαυματουργό εικόνισμα.

Τα Θαύματα της Εικόνας

Αν αναλογιστεί κανείς ότι τα καταγεγραμμένα θαύματα της Παναγίας είναι αμέτρητα, πόσο μάλλον αν συνυπολογίσουμε και όσα δεν έχουν επισήμως καταγραφεί.

Επειδή ίσως θα ήταν κουραστικό και άκαιρο να αναφερθούμε σε όλα Της τα θαύματα, κάναμε μία μικρή επιλογή από το βιβλίο "Η Εικόνα της Μεγαλόχαρης, η Ιστορία και τα θαύματά της" του Θ. ΤΙΓΚΑ, το οποίο είναι ίσως το μόνο σύγκραμα που τα αναφέρει απευθείας από το Βιβλίο Θαυμάτων της Παναγίας.

Το κάλυμμα της εικόνας

Το πρώτο θαύμα αφορά ένα αγνώστου υλικού κάλυμα που περιέβαλε την εικόνα. Είχε στιλπνή σαν γυαλί υφή και έμοιαζε να αποτελείται από χώμα και νερό. Το κάλυμα την προστάτευε σαν ασπίδα σχεδόν ανέπαφη στα βάθη των αιώνων.

Ο Γ. Περίδης προσπαθούσε να ξεκολλήσει αυτή τη στερεά ύλη που περιέβαλε την εικόνα. Κατά την διάρκεια της προσπάθειας, του ανακοινώθηκε ότι ο γιος του είχε προσβληθεί από Πανώλη και είχε εμφανίσει σημαντικά πρηξίματα κάτω από τις μασχάλες καθώς και υψηλό πυρετό. Εκείνος δεν έχασε την ψυχραιμία του, ολοκλήρωσε την λεπτή και δύσκολη εργασία, προσευχήθηκε στην θεία εικόνα και μετά πήρε από αυτή την ύλη μαζί με αγίασμα σε ένα βαμβάκι και ζήτησε να το αλείψουν στις μασχάλες του παιδιού του. Την επόμενη μέρα το παιδί του θεραπεύτηκε.α Λειτουργία με συρροή πιστών. Τον Ιούλιο τελείται πανηγύρι που διαρκεί μία ολόκληρη εβδομάδα και συγκεντρώνει πιστούς από όλο τον Ελληνικό χώρο.

Καθ΄ όλη την διάρκεια του έτους, λειτουργεί κέντρο φιλοξενίας, κυρίως για νέους από όλο τον κόσμο, στις άνετες εγκαταστάσεις του συγκροτήματος.

Με τον ίδιο τρόπο θεραπεύτηκαν και όσοι έπασχαν από σοβαρά και ανίατα νοσήματα.

Η εξάλειψη της Πανώλης

Σαν δεύτερο θαύμα αναφέρεται η εξάλειψη της Πανώλης που μάστιζε το νησί εκείνη την εποχή, αμέσως με το που βρέθηκε η θαυματουργός εικόνα.

Αφιέρωση περιουσίας και ζωής

Ένα χρόνο μετά την εύρεση της εικόνας και πριν ολοκληρωθεί η ανέγερση του Ναού, ο Αλιβίζος Καλάβριας, ένας ευκατάστατος έμπορος κάτοικος της Χώρας, μετά από μία μολυσματική επιδημία έπαθε βίαιες κρίσεις συμπεριφοράς, οι οποίες χειροτέρευαν με τον χρόνο. Κατά τα βίαια ξεσπάσματά του επαναλάμβανε την επιθυμία του να πνιγεί. Πράγματι κάποια μέρα κατάφερε να ξεφύγει μέσα στην νύχτα βουτώντας στην χειμωνιάτικη θάλασσα. Τα νερά τον παρέσυραν στα ανοικτά και η θάλασσα τον τραβούσε στον βυθό. Ο πνιγμός ήταν βέβαιος, δεδομένου ότι επιπλέον δεν ήξερε καθόλου κολύμπι. Τις τελευταίες στιγμές συνέρχεται και από τον βυθό της θάλασσας παρακαλάει την Παναγία να τον σώσει. Την ίδια στιγμή, ένα στιβαρό χέρι νιώθει να τον ανασηκώνει στον αφρό και από εκεί χάνει τις αισθήσεις του.

Το επόμενο πρωινό ένας ψαράς τον βρίσκει και τον συλλέγει από την επιφάνεια της θάλασσας. Σχεδόν νεκρός τοποθετείται στην παραλία όπου και του παρασχέθηκαν οι πρώτες βοήθειες. Όλοι έμειναν κατάπληκτοί, όχι μόνο επειδή επιβίωσε μετά από όσο θαλασσινό νερό είχε πιει, αλλά και από το γεγονός ότι από εκείνη την στιγμή θεραπεύθηκε εντελώς.

Τότε πούλησε την τεράστια περιουσία του και γεμάτος ευγνωμοσύνη πλήρωνε κάθε Σάββατο τα ημερομίσθια των εργατών, ενώ παράστεκε κάθε ανάγκης έως ότου δαπάνησε όλα τα χρήματά του. Εντελώς φτωχός πλέον φόρεσε ράσο και αφοσιώθηκε στην υπηρεσία του Ναού και την λατρεία της Παναγίας. Ο Καλάβριας αποτέλεσε την ζωντανή ιστορία ανέγερσης του Ναού και αφηγητής των θαυμάτων της Μεγαλόχαρης.

Πεθαίνει σε βαθύ γύρας και για τις ανεκτίμητες υπηρεσίες που προσέφερε, θάφτηκε στο προαύλιο του ναού, παράπλευρα των κτητόρων της εκκλησίας.

Τα εκατό δίστηλα

Κάποια από τις μέρες του 1823 που το ταμείο της εκκλησίας ήταν άδειο και όλοι ήταν περίλυποι γιατί τα έργα είχαν σταματήσει, κατέφθασε στο λιμάνι της Τήνου ένα Αγγλικό πλοίο που έφερε τον υποπρόξενο της Αγγλίας Ερρίκο Φλικ. Όταν το πλοίο αγκυροβόλησε ξαφνικά άρχισε τρομερή θαλασσοταραχή. Κύματα πελώρια ξεσπούσαν πάνω στα βράχια και απειλούσαν κάθε πλεούμενο. Το αγγλικό πλοίο κινδύνευε να συντριβεί στους βράχους καθώς οι άγκυρες έσπασαν. Ο ’γγλος πλοίαρχος βλέποντας την βεβαία καταστροφή, στρέφει το βλέμμα του στον Ναό επικαλούμενος την θεία βοήθεια της Παναγίας, κάνοντας τάμα να δώσει εκατό δίστηλα.

Έκπληκτοι οι περαστικοί της παραλίας είδαν ένα φοβερό θαύμα. Ενώ πελώρια κύματα κτυπούσαν με λύσσα την ακτή, γύρω από το αγγλικό πλοίο επικρατούσε γαλήνη, σαν ένα αόρατο χέρι να κρατούσε τα άγρια κύματα.

Το πλοίο σώθηκε και ο άγγλος πλοίαρχος, μη λησμονώντας την υπόσχεσή του, προσέφερε στην Επιτροπή εκατό δίστηλα.

Το καράβι με το ψάρι

Όποιος μπαίνει μέσα στον Ναό, διακρίνει να κρέμεται, κάτω από ένα καντήλι, ομοίωμα καραβιού με σφηνωμένο στο πλάι του ένα ψάρι. Είναι το τάμα του πληρώματος πλοίου που κινδύνεψε στον ωκεανό από ρήγμα στα ύφαλά του. Ενώ το πλοίο ήταν έτοιμο να βυθιστεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, οι άνδρες την κρίσιμη στιγμή επικαλέστηκαν την βοήθεια της Παναγίας και το καράβι κατάφερε να φθάσει στο επόμενο κοντινό λιμάνι. Πόση όμως ήταν η συγκίνησή τους όταν είδαν στα ύφαλα του πλοίου σφηνωμένο ένα μεγάλο ψάρι που είχε φράξει το ρήγμα.

Το χταπόδι που ήταν μέσα του

Το παιδί της Μαρίας από την Μυτιλήνη (δυστυχώς δεν διασώθηκε το επίθετό της) έπασχε από μία ανίατη ασθένεια για την οποία είχε ξοδέψει πολλά χρήματα και πόνο, χωρίς αποτέλεσμα.

Μια μέρα καταφθάνει στο νησί με σκοπό να ζητήσει την βοήθεια της Παναγίας. Εκείνη την στιγμή η εικόνα ήταν καθ' οδών για έναν αγιασμό που θα τελούνταν σε ένα ιστιοφόρο. Αμέσως μάνα και παιδί γονάτισαν παρακαλώντας να τους βοηθήσει. Ξαφνικά το παιδί κάνει εμετό. Μαζί με τα υγρά του στομάχου, εμφανίζεται και ένα σαρκώδες σώμα σε σχήμα χταποδιού. Μετά από αυτό το παιδί ανακουφίστηκε και θεραπεύθηκε οριστικά.

Το ψαροκόκαλο

Ο πλοίαρχος Σκλαβούνος υπέφερε από μία ιδιαίτερη περίπτωση. Ένα ψαροκόκαλο είχε σφηνωθεί επί δύο χρόνια στον λαιμό του και με κανέναν τρόπο δεν μπόρεσε να απαλλαχθεί. Με τα χρόνια είχε δημιουργήσει μόλυνση και υπέφερε από ασταμάτητους δυνατούς πόνους. Οι γιατροί τον είχαν διαβεβαιώσει ότι δυστυχώς αυτή η κατάσταση θα τον οδηγούσε σύντομα στον θάνατο.

Όταν έμαθε για την θαυματουργή εικόνα, αμέσως παρευρέθηκε στη χάρη της παρακαλώντας την να τον απαλλάξει από το μαρτύριο. Λίγα λεπτά μετά, την ώρα που έπινε αγιασμό και έπλενε το πρόσωπό του, νιώθει έναν βίαιο και απότομο βήχα με αποτέλεσμα να ξεκολλήσει το κόκαλο από τον λαιμό του.

Δώσ' μου το φως μου Παναγία μου

Το παιδί του Γ. Μαυρογένους έπασχε από οφθαλμοπληγία. Η μητέρα του παιδιού ζήτησε από την Μοναχή Πελαγία να παρακαλέσει την Παναγία για την σωτηρία του παιδιού της. Η Πελαγία όμως της πρότεινε να παρακαλέσει η ίδια με πίστη και ευλάβεια. Μετά από επίμονες ικεσίες της μητέρας η Πελαγία σχημάτισε στα μάτια του παιδιού της τον τύπο του Τιμίου Σταυρού με το κομποσκοίνι των προσευχών που κρατούσε στο χέρι της.

Λίγο καιρό μετά από αυτό, την ημέρα της αναστάσεως, μετά από παρακάλια της μητέρας ανέβηκε η θαυματουργός εικόνα στο σπίτι. Το παιδί αναφώνησε "δώσ' μου κι εμένα το φως μου Παναγία μου". Πριν προλάβει η εικόνα να απομακρυνθεί από το σπίτι, ακούγεται η φωνή του παιδιού να φωνάζει "Βλέπω! Βλέπω!".

Από άγνωστη νόσο των ματιών έπασχε και η παραμάνα της κόρης του. Βλέποντας το θαύμα προσευχήθηκε και βρήκε και εκείνη την σωτηρία της.

Ο παράλυτος

Ο Δημ. Ξένος από την Μολδαβία, μία χειμωνιάτικη νύχτα που ήταν νυχτοφύλακας, πάγωσε από το κρύο και βρέθηκε σε κατάσταση πλήρης ακαμψίας. Οι γιατροί μπόρεσαν να τον επαναφέρουν, αλλά έμεινε παράλυτος.

Μεταφέρθηκε στην εκκλησία της Παναγίας σε κατάσταση πλήρης παραλυσίας στον ναό της Ζωοδόχου Πηγής όπου και παρέμεινε τρόφιμος για τέσσερις μήνες. Το Πάσχα, την ώρα που κοιμόταν άκουσε μία φωνή να τον καλεί να σηκωθεί. Μπροστά του εμφανίστηκε μία φωτεινή αέρινη μορφή. Εκείνος αυθόρμητα σηκώθηκε να την προλάβει και κατάπληκτος ο κόσμος τον βλέπει να βγαίνει από την εκκλησία εντελώς καλά. Ήταν σε τόσο καλή κατάσταση, που κατά την λιτανεία της Δεύτερης Ανάστασης σήκωσε το Αναστάσιμο Λάβαρο του Ναού.

Χύθηκε η Υδρωπικία

Ο Γιώργος από τον Ταραμπάδο έπασχε από Υδρωπικία. Η γυναίκα του Μαρίνα τον μετέφερε στο Ναό και αφού προσκύνησαν τον μετέφερε στο πηγάδι από όπου αναβλύζει το αγίασμα το οποίο του έδωσε να πιει και να πλύνει το πρόσωπό του. Ξαφνικά από τους πόρους του σώματός του άρχισε να χύνεται άφθονο υγρό. Σε λίγα λεπτά ο πελώριος όγκος του σώματός του έφυγε, ανακτώντας τις χαμένες του δυνάμεις.

Πίστη πέρα από γιατρούς Ι

Η Παναγιώτα Νάζου κάτοικος Φαλατάδου, έπασχε από μία ανίατη πληγή. Η πληγή είχε φτάσει στα σημεία της γάγγραινας και οι γιατροί ήταν έτοιμοι να της αφαιρέσουν το πόδι.

Η γεμάτη πίστη κοπέλα απέτρεψε την απόφαση των γιατρών, αποτάθηκε στην Παναγία και σώθηκε. Μετά από αυτό έγινε μοναχή με το όνομα Πελαγία στην μονή Κεχροβουνίου.

Πίστη πέρα από γιατρούς ΙΙ

Ο Κων/νος Τραϊφόρος, καπετάνιος από τις Σπέτσες, αιφνίδια μετά από μία δυνατή ζάλη έμεινε τυφλός και κωφός. Οι οικείοι του ζητούσαν να ξεκινήσει ειδικές θεραπείες, εκείνος όμως επέμενε να μεταφερθεί στον Ναό της Παναγίας. Σε όλο το διάστημα των 40 ημερών που ήταν το τάμα του, προσεύχονταν διαρκώς και παρά τις αποθαρρυντικές παροτρύνσεις των συνοδών του, την τελευταία μέρα που ράντισε τα μάτια και τα αυτιά του με αγίασμα, έγινε καλά.

Ο "ιδρώτας" της εικόνας

Ο Γ. Αθηναίος μετά από μία περιπέτεια της υγείας του έχασε εντελώς την όρασή του. Κάποια στιγμή βρίσκεται εντός του Ναού της Παναγίας. Την στιγμή εκείνη εκτελούνταν δέηση σε μία γυναίκα η οποία δεν είχε σώας τας φρένας και έβγαζε άναρχες κραυγές δίπλα του. Στο τέλος της δέησης η γυναίκα ανακουφίστηκε ενώ η εικόνα ίδρωσε. Τότε ο Γ. Αθηναίος ζήτησε συλλέξουν τον ιδρώτα με λίγο βαμβάκι και να τον αλείψουν στα μάτια του. Αμέσως άρχισε να βλέπει.

Το θραύσμα από μάρμαρο

Ο Μαρμαρογλύπτης Νικόλας από την Μικρά Ασία, έπασχε από τραύμα στο μάτι που προέρχονταν από θραύσμα μαρμάρου. Οι γιατροί της εποχής δεν μπόρεσαν να βελτιώσουν την κατάστασή του. Έτσι προσέφυγε στην Παναγία και προσκύνησε την Αγία Εικόνα Της. Αργότερα έπλυνε με αγίασμα το τραυματισμένο του μάτι και ξαφνικά το θραύσμα βγήκε από μέσα. Λίγες μέρες μετά ήταν τελείως καλά.

Της έδωσε παιδί

Μία γυναίκα από τον Εύριπο της Ευβοίας, δεν μπορούσε να τεκνοποιήσει μετά από 10 χρόνια γάμου. Ο άντρας της την απείλησε με διαζύγιο. Η πεθερά της την συμβούλεψε να πάνε μαζί στον Ναό και να προσκυνήσει στην χάρη Της. Η είσοδός του συνέπεσε με την Θεία λειτουργία στον Ναό της Ευρέσεως, παρουσία της θαυματουργής εικόνας. Αφού λειτουργήθηκαν έπεισαν τον νεωκόρο να τους δώσει λίγο φυτίλι από το καντήλι που φώτιζε μπροστά στην εικόνα. Η γυναίκα το κατάπιε μαζί με λίγο αγίασμα.

Ένα χρόνο μετά έφερε το παιδί της για βάφτιση στην χάρη Της, με το όνομα Ευάγγελος.

Το σιντριβάνι του Μουσταφά Αγά

Κατευθυνόμενος κανείς προς τον Ναό, συναντά στο προαύλιο δεξιά ένα μαρμάρινο σιντριβάνι. Είναι αφιέρωμα ενός Τούρκου, του Μουσταφά Αγά, χιλιάρχου.

Ήταν παράλυτος και ακούγοντας για τα θαύματα της Μεγαλόχαρης ήρθε με τους υπηρέτες του και έμεινε στο Ναό δύο μήνες. Μία μέρα ξαπλωμένος μπροστά στην Αγία Εικόνα, σηκώθηκε και την προσκύνησε. Το σιντριβάνι που βλέπουμε σήμερα, μαρτυρεί το θαύμα.

Η πορτοκαλιά

Ένας πλούσιος ομογενής της Αμερικής, ο οποίος είχε χάσει το φως του, ζήτησε την βοήθεια της Μεγαλόχαρης κάνοντας τάμα να της αφιερώσει ό,τι πρωτοαντικρίσει. Το πρώτο που είδε ήταν μία πορτοκαλιά. Το τάμα του, μία ασημένια πορτοκαλιά με τους καρπούς της, το βρίσκουμε πάνω από το δεξί παγκάρι του Ναού.

Οι ορθόδοξες εκκλησίες της Τήνου

Η Παναγία της Τήνου

Ο επιβλητικός ναός της Παναγίας της Τήνου ιδρύθηκε το 1823. Κτίστηκε στο σημείο που βρέθηκε η εικόνα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, σύμφωνα με το όραμα της Αγίας Πελαγίας.

Πρόκειται για ένα λαμπρό οικοδόμημα κατασκευασμένο από λευκό μάρμαρο, το οποίο είναι το πρώτο αξιόλογο αρχιτεκτονικό μνημείο του απελευθερωμένου ελληνικού έθνους.

Μπαίνοντας κανείς στο ναό από την κεντρική πύλη, αντικρίζει στα αριστερά της εισόδου το εικονοστάσι, στο οποίο φυλάσσεται η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, η οποία είναι γεμάτη από αφιερώματα (τάματα) των πιστών, όπως εξάλλου και ολόκληρη η εκκλησία.

Ακριβώς κάτω από τον κεντρικό μεγαλόπρεπο ναό, βρίσκεται ο ναός της Ευρέσεως, ο οποίος είναι αφιερωμένος στην Ζωοδόχο Πηγή. Ο ναός έχει κτιστεί πάνω στα θεμέλια παλαιοχριστιανικής εκκλησίας, που ήταν αφιερωμένη στον ’γιο Ιωάννη. Στην ίδια θέση βρισκόταν και ο αρχαίος ναός του Διονύσου.

Κοντά στην είσοδο του ναού της Ευρέσεως βρίσκεται και το Μαυσωλείο της "Έλλης". Πρόκειται για το εύδρομο που τορπιλίστηκε στο λιμάνι της Τήνου το 1940. Στο μαυσωλείο φυλάσσονται τα οστά των πρώτων θυμάτων του Β' Παγκόσμιου Πολέμου, καθώς και τμήμα της τορπίλης και αντικείμενα του πλοίου.

Το εξωτερικό προαύλιο της εκκλησίας είναι στρωμένο με βοτσαλωτό εξαιρετικής λαϊκής τέχνης και κατασκευάστηκε το 1833.

Τα βοηθητικά κτίρια της εκκλησίας φιλοξενούν: το μουσείο των Τηνίων Καλλιτεχνών, την Πινακοθήκη, την έκθεση με τα εκκλησιαστικά κειμήλια, το σκευοφυλάκιο και το αρχείο του ιδρύματος της Ευαγγελίστριας.

Στην Τήνο ανεξάρτητα από το αν είναι καθολικοί ή ορθόδοξοι οι άνθρωποι έχουν όλοι μια βαθιά αγάπη για την Παναγία. Οι ορθόδοξοι γιορτάζουν την Παναγία στις 25 Μαρτίου και το Δεκαπενταύγουστο και οι Καθολικοί την πρώτη Κυριακή του Μαΐου και το Δεκαπενταύγουστο επίσης.

Οι Ταξιάρχες

Ο Ιερός Ναός των Ταξιαρχών είναι τρίκλιτος σε ρυθμό βασιλικής. Αποτελεί ένα πολύ σημαντικό εκκλησιαστικό μνημείο στην χώρα της Τήνου. Η ημερομηνία ανεγέρσεως υπολογίζεται ότι βρίσκεται κατά τα χρόνια της Βενετικής κυριαρχίας.

Στην χώρα της Τήνου λειτουργούσε ο ορθόδοξος ναός του Αγίου Νικολάου. Οι Ταξιάρχες ήταν ο αντίστοιχος καθολικός. Ωστόσο κατά τα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας γίνεται συμφωνία ανταλλαγής των δύο Ναών μεταξύ ορθοδόξων και καθολικών και έτσι οι Ταξιάρχες αποτελούν μέχρι σήμερα ορθόδοξη εκκλησία.

Το 1759, δεδομένου ότι η χώρα της Τήνου αυξάνεται σε μέγεθος δημιουργείται η ανάγκη της ανακαίνισης του παλιού μικρού ναού. Το σχέδιο προβλέπει την οικοδόμηση ενός μεγαλύτερου Ναού γύρω από τον μικρό και μετά την κατεδάφιση του μικρού. Παράλληλα οικοδομήθηκαν στο ευρύχωρο οικόπεδο του ναού, άλλες υποστηρικτικές μονάδες. Τέλος ο ναός προικίστηκε με ανεκτίμητα ξυλόγλυπτα αριστουργήματα, μεταξύ των οποίων το τέμπλο του Ναού, το οποίο θεωρείται εξαιρετικό έργο τέχνης της Ελληνικής επικράτειας του 18ου αιώνα. Τα εγκαίνια του νέου Ναού έγιναν το 1760.

Από το 1810 έως το 1833 λειτούργησε ως Μητροπολιτικός Ναός της Τήνου.

Η Μονή Κεχροβουνίου

Η Ιερά μονή Κεχροβουνίου, βρίσκεται στην περιοχή Μοναστήρι και συγκεκριμένα σε μια απότομη πλαγιά σε ύψος 650μ πάνω από την θάλασσα. Είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου και ιδρύθηκε από κόρες εύπορης οικογένειας της Τήνου τον 11ο ή 12ο αιώνα.

Πρόκειται για ένα μεγάλο οικοδόμημα, που περιλαμβάνει τον κυρίως ναό, μικρότερα εκκλησάκια, καθώς και τους βοηθητικούς χώρους και τα κελιά των μοναχών. Στο συγκεκριμένο μοναστήρι ασκήτεψε η Αγ. Πελαγία, όπου μέσα από το κελί της είδε το όραμα της Παναγίας που την οδήγησε στην εύρεση της θαυματουργής Εικόνας Της.

Ο επισκέπτης, εκτός από το κελί της, μπορεί να δει ακόμα αξιόλογες εικόνες και κειμήλια του 18ου και 19ου αιώνα.

Αγ. Τριάδα Γύρλας

2,5χλμ ανατολικά της Χώρας, στον δρόμο προς την Αγ. Βαρβάρα, βρίσκεται το συγκεκριμένο ιστορικό Μοναστήρι το οποίο ιδρύθηκε το 1744.

Κατά την Τουρκοκρατία είχαν εγκατασταθεί 20 Αγιορείτες μοναχοί οι οποίοι ίδρυσαν σχολείο για εκμάθηση γραφής και ανάγνωσης, καθώς και ιεροσπουδαστήριο.

Το διαλυμένο αυτό μοναστήρι σήμερα αποτελεί ΝΠΔΔ και διοικείται από επιτροπή που υπάγεται και ελέγχεται από τον Δήμο Τήνου.

Βουρνιώτισσα

Το συγκεκριμένο προσκύνημα βρίσκεται στα βόρεια του νησιού, 4χλμ από το χωριό Αγάπη, με υπέροχη θέα η οποία "βλέπει" προς τον όρμο της Κολυμπήθρας και το απέραντο γαλάζιο.

Πρόκειται για ένα κάτασπρο μεγαλοπρεπές κτίριο με εμβαδόν 11μ x 6μ. Το πάτωμα είναι στρωμένο με μαρμάρινες πλάκες και έχει ξύλινο τέμπλο. Η εκκλησία είναι αφιερωμένη στην θαυματουργό εικόνα της Παναγίας της Βουνιώτισσας, η οποία φυλάσσεται στο Μοναστήρι Κεχροβουνίου.

Η εικόνα βρέθηκε την αυγή της 8ης Σεπτεμβρίου του 1670 από ψαράδες του Σκλαβοχωριού. Η ιστορία της ευρέσεώς περιλαμβάνει ένα θαύμα που αξίζει να το αναφέρουμε:

Τα ξημερώματα της 8/9/1670 σε κάποια ακτή, ψαράδες είδαν μια εικόνα να επιπλέει στο πέλαγος. Αμέσως αποφάσισαν να την περισυλλέξουν και να την πάνε στο χωριό τους. Στον δρόμο για το χωριό τους, αποφάσισαν να ξαποστάσουν σε ένα ξωκλήσι κι έτσι άφησαν την εικόνα στην Αγία Τράπεζα του ξωκλησιού. Όταν αποφάσισαν να συνεχίσουν, το εικόνισμα έμοιαζε ασήκωτο, κάνοντας αδύνατη την μεταφορά του έξω από το ξωκλήσι. Την ίδια μέρα, με αντιπροσωπεία από ορθόδοξους και καθολικούς, έγινε παράκληση και έθεσαν τα θεμέλια της Παναγίας της Βουνιώτισσας δίπλα από το ξωκλήσι. Οι κάτοικοι με τα χρόνια μεγάλωσαν την εκκλησία και κατεδάφισαν την παλιό ξωκλήσι.

Η εκκλησία γιορτάζει ανήμερα της ευρέσεως της θαυματουργής εικόνας, ημερομηνία που συμπίπτει με τα γενέθλια της Θεοτόκου. Παρακάτω αναφέρονται τρία από τα πολυάριθμα θαύματα της αγίας εικόνας:

1. Αγιογράφος από τον Αρνάδο πήγε στην εκκλησία το πρωί για να εργαστεί. Μετά από τρεις μέρες δεν έδειξε σημάδια ζωής και η γυναίκα του και τα παιδιά του ανήσυχοι τον έψαξαν στον ναό. Τον βρήκαν εκεί να δουλεύει, δεν είχε φάει επί τρεις μέρες ενώ το κολατσιό του ήταν άθικτο. Όταν με απορία τον ρώτησαν γιατί έμεινε νηστικός, εκείνος ενοχλημένος αναρωτήθηκε πως δεν θα ήταν λογικό να διακόψει την εργασία του για να φάει, αφού ακόμα δεν είχε καν μεσημεριάσει(!!). Του ήταν αδύνατο να το πιστέψει ότι πέρασαν τρεις μέρες από την ώρα που πήγε στον ναό.
2. Μία γυναίκα που καθάριζε τον ναό, άργησε να τελειώσει και αναγκάστηκε να διανυκτερεύσει εκεί. Ένας χωρικός την νύχτα πλησίασε με σκοπό να κακοποιήσει την γυναίκα. Έκπληκτος παρατηρεί φώτα στον ναό και την αίθουσα κατάμεστη από κόσμο να ψέλνει. Μπήκε τελικά στον ναό, παρακολούθησε την αγρυπνία και επέστρεψε στην αγροικία του. Την επόμενη μέρα το πρωί διαπιστώνει έκπληκτος, αφού ρωτάει την γυναίκα και άλλους χωρικούς, ότι ποτέ στον ναό δεν έγινε αγρυπνία εκείνη την νύχτα. Ο χωρικός δώρισε στην εκκλησία τον παράπλευρο αγρό που ήταν ιδιοκτησία του.
3. Ένας χωρικός που είχε την γυναίκα του άρρωστη από σοβαρή ασθένεια, πήγε στο χωράφι του πέριξ της εκκλησίας για να το οργώσει. Ατενίζοντας την εκκλησία, με δάκρια στα μάτια παρακάλεσε την Παναγία να βοηθήσει την γυναίκα του. Μία καλόγρια εμφανίζεται ξαφνικά μπροστά του, και του είπε ότι από εκείνη τη στιγμή η γυναίκα του θεραπεύτηκε. Η καλόγρια εξαφανίστηκε όπως ξαφνικά εμφανίστηκε. Ο χωρικός, γεμάτος προσδοκία, επέστρεψε αμέσως σπίτι του βρίσκοντας την γυναίκα του καλά.

Η Αγ. Ελεούσα

Η εκκλησία της Αγ. Ελεούσας βρίσκεται πολύ κοντά στο Εξώμβουργο. Πιθανολογείται ότι κτίστηκε κατά τους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες (400-600μ.Χ.) και υπήρξε ο Ενοριακός Ναός Χριστιανικού οικισμού.

Οι διαστάσεις του είναι 14μ x 5μ. Διαθέτει ένα όμορφο μαρμάρινο τέμπλο και το δάπεδο είναι στολισμένο με ορθογώνιες μαρμάρινες πλάκες με ανάγλυφες παραστάσεις.

Από το 1971 είναι ιδιοκτησία του Πανελληνίου Ιερού Ιδρύματος Ευαγγελιστρίας Τήνου. Τιμάται στο όνομα της Ζωοδόχου Πυγής και τελείται Θεία Λειτουργία την πρώτη Τετάρτη κάθε μήνα εναλάξ από όλους τους ιερείς της Τήνου. Επίσης την τελευταία Παρασκευή των χαιρετισμών της Παναγίας, λέγονται οι χαιρετισμοί.

Τέλος με την φροντίδα του συλλόγου "Παναγία η Ελεούσα" διοργανώνονται συζητήσεις Θρησκευτικού περιεχομένου.

Η Κυρά Ξένη

Πρόκειται για μία μονόκλιτη εκκλησία 10 x 5μ με όμορφη θέα προς τον Πάνορμο. Γιορτάζει στις 15 Αυγούστου, αλλά εξαιτίας της μεγάλης εορτής στην Xώρα, γιορτάζεται την πρώτη ή την δεύτερη Κυριακή μετά.

Για την προέλευση της εκκλησίας και της Αγίας Εικόνας της, υπάρχει μία ιστορία:

Στις αρχές του 18ου αιώνα, ο καπετάν Κοσμάς με το πλήρωμά του περνούσε βόρεια της Τήνου με το ιστιοφόρο του. Ξαφνικά, κατά τα γνώριμα χαρακτηριστικά του νησιού, ξεσπάει μία σφοδρή τρικυμία. Όση προσπάθεια κι αν κατέβαλαν να προσαράξουν το ιστιοφόρο στο όρμο του Πάνορμου ήταν μάταιη. Λίγο πριν το ιστιοφόρο προσκρούσει με τα βράχια, ο Καπετάν Κοσμάς πέφτει πάνω σε ένα εικόνισμα της Παναγίας που είχε στο πλοίο και μαζί με το πλήρωμα παρακαλάει να σωθούν. Ο ίδιος δε, ορκίζεται ότι αν σωθεί θα φτιάξει μία εκκλησία στη χάρη της και θα γίνει μοναχός για να την λατρεύει για πάντα. Ο κυβερνήτης και το πλήρωμα πέφτουν στην θάλασσα και μετά από μάχη με τα κύματα τελικά σώζονται. Το πλήρωμα οργανώνεται και επιστρέφει στην πατρίδα του. Ο κυβερνήτης όμως μένει πιστός στο τάμα του. Κρατώντας σφικτά το εικόνισμα στα χέρια του ανεβαίνει το βουνό για να πάει στο κοντινό χωριό του Μαρλά. Κοντά στο λαγκάδι της Φλέβας αποφασίζει να ξαποστάσει. Μετά από λίγο, αφού σηκώθηκε για να συνεχίσει το εικόνισμα έμοιαζε ασήκωτο, γεγονός που το ερμήνευσε ως επιθυμία της Παναγίας να κτιστεί εκεί η εκκλησία.

Ο μοναχός Καλλίνικος πλέον, αφιέρωσε ολόκληρη τη ζωή του για να φτιάξει και να ανδρώσει το μοναστήρι του πουλώντας όλη την ατομική του περιουσία και κάνοντας εράνους σε μεγάλα χριστιανικά κέντρα. Το Μοναστήρι τελικά ολοκληρώνεται το 1755. Πεθαίνει από βαθύ γήρας και κηδεύεται μέσα στο μοναστήρι του.

Ευλαβείς Χριστιανοί από τον Πύργο κρατάνε σήμερα το καντήλι της κυρά Ξένης αναμμένο και την εκκλησία καθαρή. Η κυρά Ξένη ήρθε από τα ξένα στον τόπο αυτό και αφιερώθηκε στο να προστατεύει τους Ξένους.

Καταπολιανή

Πρόκειται για ένα πολύ όμορφο μοναστήρι, φτιαγμένο ψηλά σε μια λοφοσειρά με εκπληκτική θέα στο απέραντο γαλάζιο ορίζοντα του νησιού και κοντά στο χωριό Υστέρνια.

Ιδρύτρια και ιδιοκτήτρια του μοναστηριού ήταν η Μοναχή Μελανθία. Το 1778 η νεαρή τότε, γόνος πλούσιας οικογένειας, εγκαταλείπει τον χώρο καταγωγής της, την Κρήτη, και μετακομίζει στις Κυκλάδες προκειμένου να μονάσει. Την δοκιμασία της μοναχής την ολοκληρώνει στην Πάρο και στο Μοναστήρι της Εκατονταπυλιανής. Το περιβάλλον όμως δεν την ικανοποιεί και τελικά φθάνει στην Τήνο, στη Μονή Κεχροβουνίου. Φεύγει ωστόσο κι από εκεί και καταλήγει στο Μοναστήρι της Κάτω Παναγιάς.

Η Μοναχή Μελανθία, δυναμικό και ανήσυχο πνεύμα, αρχίζει να ψάχνει να βρει το ιδανικό σημείο για το αγκυροβόλιο της ζωής της. Τα σημείο το βρίσκει σε ένα ερειπωμένο εξωκλήσι των Εισοδίων της Θεοτόκου όπου από εκεί το μάτι της απλώνονταν στα βάθη του απέραντου ορίζοντα και ο νους της ανενόχλητος βυθίζονταν στο μυστήριο της θείας δημιουργίας. Βάζει λοιπόν στόχο της ζωής της να κτίσει σε αυτό το σημείο ένα εξαιρετικό εκκλησιαστικό μνημείο προς τιμήν της Μονής που την έχρησε Μοναχή. Έτσι το ονόμασε Καταπολιανή και εορτάζει την 1η Σεπτεμβρίου.

Με χρήματα που κληρονόμησε από τους πλούσιους γονείς της, αλλά και από εράνους που μόνη της οργάνωσε σε τρία ξεχωριστά ταξίδια στην Κωνσταντινούπολη, μάζεψε τα απαραίτητα χρήματα για να ολοκληρώσει την θαυμάσια Μονή. Κοιμήθηκε το 1835, ενώ η Τήνος και ειδικά ο Πάνορμος θρήνησαν την απώλειά της.

Οι καθολικές εκκλησίες της Τήνου

Γενικά

Από το 1918 η Τήνος αποτελεί έδρα της Αρχιεπισκοπής Τήνου, Νάξου, Πάρου, ’νδρου και Μυκόνου, αλλά ο εκάστοτε αρχιεπίσκοπος έχει την μητροπολιτική ευθύνη και ολόκληρου του Αιγαίου.

Οι 23 συνολικά καθολικές ενορίες της Τήνου, βρίσκονται στην Χώρα της Tήνου και στα χωριά Στενή, Mυρσίνη, Kέχρο, Ποταμιά, Kουμάρο, Bώλαξ, Σκαλάδο, Kρόκο, Λουτρά, Ξυνάρα, Kάμπο, Σμαρδάκιτο, Tαραμπάδο, Kαρδιανή, Kτικάδο, Περάστρα, Kώμη, Aγάπη, Kάτω Kλείσμα, Aετοφωλιά, Kαρκάδο και Kαλλονή.

Σε κάθε χωριό υπάρχει συνήθως ένας τρίκλιτος ναός. Η κάθε ενορία διαθέτει παρεκκλήσια και πολλά περισσότερα εξωκλήσια (συνολικά κοντά στα 300). Σχεδόν σε κάθε ενορία υπάρχει πνευματικό κέντρο.

Ο καθεδρικός ναός της Τήνου είναι η Παναγία Ροδαρίου, που βρίσκεται στο χωριό Ξυνάρα.

Η Παναγία του Βρυσιού

Βρίσκεται κοντά στην παραλία του Αγ. Ρωμανού με πολύ καλή θέα στη θάλασσα σε μία τοποθεσία που ονομάζεται Βρυσί.

Πλήθος καθολικών προσέρχονται σε αυτή κάθε 15-Αύγουστο και την πρώτη Κυριακή του Μαΐου. Επίσης λειτουργία τελείται όλες τις μέρες του Μαΐου και Αυγούστου, καθώς και κάθε Παρασκευή.

Το θαύμα της ευρέσεως

Την εποχή που γίνονταν συχνά επιδρομές πειρατών στο νησί, οι ευσεβείς Τήνιοι φρόντιζαν ώστε τα πολύτιμα και ιερά αντικείμενα να κρύβονται σε σημεία που να μην μπορούν να βρουν οι πειρατές, για να μην τα κλέψουν ή ασελγήσουν σε αυτά.

Κατά τον 17ο αιώνα η Θεοτόκος εμφανίζεται στο όνειρο μίας καθολικής Μοναχής και της ζητάει να ζητήσει από τον εφημέριο να ξεθάψει την εικόνα της, αφού πρώτα της υποδεικνύει το σημείο. Η Μοναχή αμέσως την επόμενη ημέρα ενημερώνει τον εφημέριο του χωριού, ο οποίος την αποπέμπει, χαρακτηρίζοντας την Μοναχή φαντασμένη. Το ίδιο όνειρο το είδε και δεύτερη και τρίτη φορά ενημερώνοντας τον εφημέριο διαρκώς.

Ο εφημέριος μετά από ωριμότερη σκέψη ζητά την συμβουλή του επίσκοπου ο οποίος του υποδεικνύει να το κάνει. Την επόμενη μέρα φτάνουν στο σημείο μαζί με μερικούς εργάτες, η Μοναχή τους υποδεικνύει το σημείο και σχεδόν αμέσως ανασύρουν την εικόνα.

Περιχαρής μεταφέρουν την θαυματουργή εικόνα στον Ταραμπάδο και εκτελούν δέηση προς την Θεοτόκο. Την επόμενη μέρα η εικόνα ήταν άφαντη. Ψάχνοντας να βρουν που ήταν την βρήκαν πίσω στο σημείο που την ανέσυραν. Θεώρησαν ότι ενδεχομένως κάποιος κακόβουλος μπορεί να την πήρε και το ίδιο βράδυ που την έβαλαν στην εκκλησία, την κλειδώνουν προσεκτικά. Την επομένη μέρα συνέβη πάλι το ίδιο φαινόμενο και την μεθεπομένη ξανά το ίδιο. Οι κάτοικοι του χωριού τότε θεώρησαν ότι ήταν θεία προσταγή να δημιουργηθεί εκκλησία στο σημείο που βρέθηκε. Έτσι με προσφορές από τα γύρω καθολικά χωριά κτίστηκε τελικά η εκκλησία της Παναγίας του Βρυσιού.

Η εικόνα της Παναγίας του Βρυσιού, για λόγους ασφαλείας φυλάσσεται στον Ταραμπάδο στην εκκλησία του Αρχάγγελου Γαβριήλ, ενώ επιστρέφεται κατά τις εορτές.

’λλα θαύματα της εικόνας

Πολλά θαύματα αποδίδονται στην συγκεκριμένη εικόνα. Εδώ θα αναφέρουμε στο πιο ενδιαφέρον:

Κατά την Τουρκοκρατία και περίπου στα μέσα του 18ου αιώνα, κόσμος συνέρευσε το βράδυ στον ναό της Παναγίας της Βρυσιού για να γιορτάσουν τον 15-Αύγουστο. Μετά το τέλος του εσπερινού άναψαν φωτιά, άλλοι χόρευαν και άλλοι ξαπλωμένη στο προαύλιο έβλεπαν την φεγγαράδα. Ο οργανοπαίκτης με την σαμπούνα του έδινε τον ρυθμό.

Ξαφνικά το γέλιο φεύγει από τα πρόσωπα του κόσμου, όταν μέσα από την σαμπούρα ξαφνικά ακούγεται ανθρώπινη φωνή να λέει: "Παλικαριά και κοπέλες σταματήστε τον χορό όταν φτάσει η φρεγάτα και αράξει στο γυαλό, τότε σκλάβοι θα παρθείτε και στ' αμπάρι θα ριχθείτε"

Ο ιερέας πλησιάζει στα χείλη του το όργανο προκειμένου να το περιεργαστεί μα επαναλαμβάνονται και πάλι τα ίδια λόγια μέσα από το όργανο. Πράγματι, ξαφνικά στο βάθος του ορίζοντα εμφανίζεται ένα πειρατικό πλοίο. Προφανώς βλέποντας τα φώτα της εκκλησίας και την μεγάλη φωτιά από το πέλαγος, προσαράζει στον Αγ. Ρωμανό. Ο κόσμος αμέσως σβήνει τις φωτιές και τα φώτα της εκκλησίας και κρύβεται μέσα παρακαλώντας της θαυματουργή εικόνα να κάνει το θαύματα της να σωθούνε. Και το θαύμα γίνεται: Πυκνά δέντρα και καλάμια ξαφνικά φυτρώνουν πέριξ της εκκλησίας. Όταν έφτασαν οι πειρατές εκεί δεν μπόρεσαν να αντιληφθούν την εκκλησία, συνεχίζοντας άπρακτοι.

Το Προσκύνημα της Ιεράς Καρδίας του Ιησού

Ο πρώτος ιερομόναχος Ιησουΐτης π. Μιχ. Αλβερτίνης, φθάνει στην Τήνο το 1661 και εγκαθίσταται στο Εξώμβουργο (στην πόλη έξω από το φρούριο). Ο επίσκοπος στην συνέχεια του παραχωρεί εκκλησία και κατοικία εντός του οχυρωμένου φρουρίου έως το 1715 όπου καταλαμβάνεται από τους Τούρκους.

Μέσα σε μία δεκαετία με την βοήθεια φίλων και πιστών, χτίστηκε η μεγάλη εκκλησία της Αγ. Σοφίας η οποία λειτουργούσε κανονικά, αλλά σιγά, σιγά και μέχρι το 1846 εγκαταλείφθηκε. Κατόπιν όμως της άφιξης στο νησί του Ιησουΐτη Αλούσιο Δέστρο, ο ναός ανοικοδομείται και μετονομάζεται σε εκκλησία της Ιεράς Καρδίας του Ιησού. Έκτοτε προστέθηκαν και αρκετοί βοηθητικοί χώροι (αίθουσες, υπνοδωμάτια, κουζίνα κλπ) και το συγκρότημα μετεξελίχθηκε σε προσκύνημα.

Σήμερα η φήμη του προσκυνήματος φθάνει και έξω από τον Ελληνικό χώρο. Κάθε Παρασκευή και για όλο το έτος, τελείται Θεία Λειτουργία με συρροή πιστών. Τον Ιούλιο τελείται πανηγύρι που διαρκεί μία ολόκληρη εβδομάδα και συγκεντρώνει πιστούς από όλο τον Ελληνικό χώρο.

Καθ΄ όλη την διάρκεια του έτους, λειτουργεί κέντρο φιλοξενίας, κυρίως για νέους από όλο τον κόσμο, στις άνετες εγκαταστάσεις του συγκροτήματος.

Η Μονή των Ουρσουλινών

Το μοναστήρι των Ουρσουλινών ιδρύεται στα Λουτρά το 1862 από την Αγγλίδα Μαρία-’ννα Λήβς, Πολίτικης καταγωγής.

Δυο χρόνια μετά την εγκατάστασή τους στην Τήνο, είχε ήδη σχηματιστεί μια μικρή κοινότητα από τέσσερις αδελφές και ένα σχολείο όπου φοιτούσαν είκοσι τέσσερα κορίτσια του νησιού. Το 1876-1877, έχουμε αιτήσεις απ' όλο το χώρο της Ανατολής για να γίνουν δεκτές μαθήτριες στο Σχολείο των Λουτρών.

Το 1890 το δυναμικό του Σχολείου αριθμεί 36 καλόγριες (13 Τηνιακές Ελληνίδες, 13 Γαλλίδες και οι υπόλοιπες διαφόρων εθνικοτήτων), και 102 μαθήτριες (54 καθολικές και 48 ορθόδοξες). Κατά την περίοδο 1910-1930, περίοδος της μεγάλης ακμής της Σχολής, φοιτούν σ' αυτήν περισσότερες από 300 οικότροφες μαθήτριες απ' όλο τον ελλαδικό κόσμο. Κατά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η Σχολή έκλεισε, αφού ήταν δύσκολη τόσο η φοίτηση όσο και η ασφάλεια των μαθητριών. Μετά τον πόλεμο η επαναλειτουργία ήταν δύσκολη. Οι νησιώτες εγκατέλειπαν τα νησιά τους για να αναζητήσουν δουλειά στην πρωτεύουσα ή στις μεγάλες πόλεις. Η Τήνος άδειαζε και τα χωριά ερήμωναν. Ελλείψει μαθητριών, το Σχολείο περιορίζεται στα παιδιά του δημοτικού, το οποίο λειτούργησε μέχρι το 1984. Όμως από τη δεκαετία του 1960, στους ίδιους χώρους, λειτούργησε σχολή ταπητουργίας καθώς και αργαλειού, σε μια προσπάθεια να προσφέρουν απασχόληση στις κοπέλες της Τήνου. Στην αρχή της δεκαετίας του '90 έκλεισε κι αυτή. Σήμερα, οι τέσσερις Αδελφές Ουρσουλίνες που υπηρετούν στην Τήνο έχουν μεταφερθεί στην πόλη της Τήνου, όπου επιδίδονται κυρίως σε ποιμαντική διακονία και ανθρώπινη συμπαράσταση.

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως η Σχολή των Λουτρών Τήνου γνώρισε ένδοξες μέρες στο παρελθόν, που με νοσταλγία αναπολούν όσοι και όσες τις έζησαν από κοντά. Σήμερα, το τεράστιο οικοδομικό συγκρότημα, ένα τμήμα του έχει παραχωρηθεί για να στεγάζει το Δημόσιο Δημοτικό Σχολείο του νεοσύστατου Δήμου Εξωμβούργου, για τα παιδιά των χωριών των Κάτω Μερών. Από το υπόλοιπο κτίριο, με τη φροντίδα πάντοτε των Αδελφών Ουρσουλινών, ένα μεγάλο μέρος έχει μετατραπεί σε εκθετήριο-μουσείο, όπου ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει τα τεκμήρια για το τεράστιο έργο που επιτελέστηκε στους χώρους αυτούς στο διάστημα των περισσότερο από εκατό χρόνων λειτουργίας της Μονής: φωτογραφικό υλικό, μαθητολόγια, εργαστήρια (φυσικής, χημείας, φυσικής ιστορίας, μουσικής, ζωγραφικής, ραπτικής), το φαρμακείο της Σχολής, το αναρρωτήριο, υπόλοιπα από τα εργόχειρα των μαθητριών και άλλα πολλά.

Ο Αγ. Φραγκίσκος

Ο ’γιος Φραγκίσκος ανεγέρθηκε το 1702 από το τάγμα των Φραγκισκανών που είχαν εγκατασταθεί στο νησί και αναδείχθηκε σε ένα από τα κέντρα Θρησκευτικής ευλάβειας καθολικών της Τήνου. Η αναγνωρισμένη μονή από το τάγμα είχε ενταχθεί από το 1703 στην "Επαρχία της Βενετίας".

Το 1715 έγινε μερική καταστροφή του ναού από τους Τούρκους. Μέχρι το 1721 οι Φραγκισκανοί είχαν χάσει την κυριότητα του ναού, την οποία ξαναπήραν μετά από μεσολάβηση χριστιανών διπλωματών. Έκτοτε η μονή προσαρτήθηκε στην κεντρική μονή Santa Maria Draperis της Κων/πολης.

Η μονή επισκευάστηκε και αναπτύχθηκε ύστερα από την οικονομική συνδρομή της μονής της Κων/πολης μέχρι το 1923. Μία πυρκαγιά που ξέσπασε τότε την κατάστρεψε ολοσχερώς. Οι Φραγκισκανοί την ανέγειραν πάλι, αλλά μία δεύτερη καταστροφική πυρκαγιά που ξέσπασε μέσα σε μικρό διάστημα τους απογοήτευσε τόσο που εγκατέλειψαν το νησί.

Σήμερα η μονή ανήκει στην Καθολική Εκκλησία της Τήνου.

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΗΝΟΥ

Γενικά

Η Τήνος είναι το τρίτο σε μέγεθος νησί των Κυκλάδων μετά την ’νδρο και τη Νάξο. Ανήκει στις βόρειες Κυκλάδες και είναι παγκόσμια γνωστή ως ιερό νησί της Μεγαλόχαρης. Έχει πληθυσμό 10.000 κατοίκους περίπου και αποτελείται από 52 οικισμούς.

Η μετάβαση στην Τήνο έχει μοναδικά προνόμια για νησί του Αιγαίου. Σε καθημερινή βάση, χειμώνα-καλοκαίρι, συνδέεται σε 100 λεπτά με την Ραφήνα (ή 4 ώρες αν επιλέξετε f/b), η οποία μέσω της Αττικής οδού βρίσκεται ΠΟΛΥ κοντά στο διεθνές αεροδρόμιο Ελ. Βενιζέλος. Με την ίδια συχνότητα συνδέεται και με το λιμάνι του Πειραιά σε 2,5 ώρες (ή 5 ώρες αν επιλέξετε f/b). Ακόμα με την ίδια συχνότητα, συνδέεται απευθείας σε 10' με την Μύκονο και το διεθνές αεροδρόμιό της, την Σύρο και την ’νδρο. Απευθείας επίσης συνδέεται με την Πάρο, Νάξο, Πάτμο, Λέρο και Κω. Τέλος σε όλες τις μετακινήσεις που αναφέρουμε, μπορείτε να πάρετε μαζί σας και το αυτοκίνητό σας.

Διοικητικά χωρίζεται στον Δήμο Τήνου και Εξωμβούργου και στην Κοινότητα Πανόρμου. Τέλος αποτελεί επαρχία του Ν. Κυκλάδων, με πρωτεύουσα την Τήνο (ή Χώρα).

Τήνος έχει ορεινό έδαφος. Το ψηλότερο βουνό είναι ο Τσικνιάς με 726 μ. ύψος. Στο κεντρικό τμήμα δεσπόζει ο ιστορικός απόκρημνος βράχος Εξώμβουργο με ύψος 641μ. Το συνολικό μήκος της ακτογραμμής της υπολογίζεται, σε 114 χλμ.

Το έδαφος της Τήνου

Μορφολογία

Η Τήνος είναι γενικά ξερό νησί με έδαφος που έχει υποστεί σε μεγάλο βαθμό διάβρωση. Αυτό οφείλεται και στο γεγονός ότι οι βροχές έχουν συνήθως την μορφή καταιγίδας, με αποτέλεσμα οι τεράστιες μάζες νερού που πέφτουν στιγμιαία να μην μπορούν να συγκρατηθούν.

Το έδαφος είναι κυρίως ορεινό, γενικά πτωχό σε οργανικά στοιχεία, ρηχό και άγονο. Έχει έντονους ανάγλυφους σχηματισμούς γεγονός που καταμαρτυρεί την σε βάθος διάβρωση που έχει υποστεί. Σε αυτό, εκτός από το κλίμα, συντελεί και η πτωχή βλάστηση, ανίκανη να συγκρατήσει το χώμα της επιφάνειας.

Εξαίρεση αποτελούν οι λιγοστές πεδινές εκτάσεις της Τήνου οι οποίες επιπλέον παρουσιάζουν αξιοσημείωτο υδροφόρο ορίζοντα.

Ξερολιθιές

Ένας τεχνητός μηχανισμός εξάλειψης του φαινομένου της διάβρωσης, είναι οι ξερολιθιές. Οι ξερολιθιές είναι πέτρινοι συνήθως χαμηλοί φράκτες, χωρίς συνδετικό υλικό ανάμεσα, οι οποίοι αναπτύσσονται κατά βάση στην περίμετρο ενός κτήματος. Αφενός παίζουν τον ρόλο περίφραξης και οριοθέτησης και αφετέρου υποβοηθούν τόσο στην συγκράτηση του χώματος, όσο και του νερού.

Δεδομένου ότι η Τήνος είναι κατά βάση ορεινό νησί, με την βοήθεια της ξερολιθιάς έγινε δυνατή η καλλιέργεια ακόμα και των πιο άγονων και απόκρημνων πλαγιών των βουνών.

Οι ξερολιθιές είναι πια αναπόσπαστο τμήμα της Κυκλαδικής φύσης και μέρος της ταυτότητας του τοπίου.

Το κλίμα της Τήνου

Συνθήκες

Η Τήνος έχει γενικά ξηρό και ήπιο κλίμα. Ο καύσωνας και ο παγετός, αποτελούν σπάνιο φαινόμενο για το νησί. Σε αυτό συντελεί ίσως και το γεγονός ότι η Τήνος αποτελεί μία από τις πιο ανεμώδης περιοχές της Ελλάδας.

Οι βροχές στην Τήνο διαρκούν από τον Μάρτιο έως τον Οκτώβριο, είναι συνήθως μικρής χρονικής διάρκειας, ραγδαίες και προκαλούν διάβρωση έως και καταστροφές στο ανάγλυφο του εδάφους. Το λιγοστό νερό που συναντάμε στον υδροφόρο ορίζοντα συλλέγεται κυρίως κατά τους χειμερινούς μήνες.

Οι θερμοκρασίες που επικρατούν στην Τήνο πέφτουν σπάνια κάτω από 10°C ενώ το καλοκαίρι δεν ξεπερνάνε τους 35°C. Ένα φαινόμενο που μερικές φορές παρατηρείται κατά τις καλοκαιρινές νύχτες είναι η αξιοσημείωτη πτώση της θερμοκρασίας (το αγιάζι).

’νεμοι

Η Τήνος είναι γνωστή και ως νησί των ανέμων. Μέρος των βασικών χαρακτηριστικών του κλίματος είναι οι σφοδροί Βόρειοι άνεμοι που φυσάνε συχνά στην διάρκεια του έτους.

Το καλοκαίρι και για περισσότερο από ένα μήνα δημιουργούν ένα καιρικό φαινόμενο που ονομάζεται «Μελτέμι». Κατά την διάρκεια του Μελτεμιού, Βόρειοι ισχυροί άνεμοι φυσάνε κατά την διάρκεια της ημέρας, ενώ κοπάζουν κατά την διάρκεια της νύχτας. Σε κάποιο βαθμό, αυτό το φαινόμενο μετριάζει τις ακραίες καλοκαιρινές θερμοκρασίες.

Η παραγωγή της Τήνου

Γενικές Συνθήκες

Η Τήνος δεν διαθέτει κατάλληλα εδάφη για καλλιέργεια. Αποτελείται από αβαθή φτωχά σε θρεπτικά στοιχεία ξηρά εδάφη που στο μεγαλύτερο ποσοστό τους είναι ορεινά.

Ένας αρκετά γνωστός εχθρός του Τήνιου γεωργού είναι η διάβρωση. Για το σκοπό αυτό έχουν επινοηθεί οι "ξερολιθιές" που συγκρατούν το λιγοστό χώμα, αλλά και το νερό.

Στην Τήνο καλλιεργούνται: η ελιά, η συκιά, το αμπέλι, τα αμπελοφάσουλα τα φασόλια, τα ρεβίθια, καθώς και διάφορα αυτοφυή όπως η ρίγανη η κάπαρη και το φασκόμηλο. Στα πεδινά ακόμα καλλιεργούνται λαχανικά, αγκινάρες και εσπεριδοειδή. Τέλος, η Τήνος παράγει εκλεκτή ποιότητα κρασιού και ρακί.

Εσπεριδοειδή

Η Τήνος έχει κατάλληλο μεσογειακό κλίμα για την ανάπτυξή τους. Καλλιεργούνται συστηματικά, αλλά μόνο στις λιγοστές πεδινές περιοχές του νησιού.

Η πορτοκαλιά και η μανταρινιά δεν καλύπτουν παρά μόνο την τοπική αγορά. Η λεμονιά ωστόσο εξάγεται σε Αθήνα, Σύρο και Μύκονο. Την περίοδο 96-97 η παραγωγή της ανήλθε στα 200.000 κιλά.

Κηπευτικά

Αν και τελείως ακατάλληλα για το κλίμα της Τήνου, οι Τήνιοι γεωργοί έχουν εφεύρει τρόπους καλλιέργειας προσαρμοσμένους στα χαρακτηριστικά του νησιού.

Κατά μήκος μικρών ρευμάτων, εφαρμόζουν μία τεχνική συγκέντρωσης του νερού σε πετρόκτιστες στέρνες. Σε μικρά υπήνεμα χωράφια, παραπλεύρως των στερνών, συγκεντρώνεται το λιγοστό χώμα σε σαμάρια και αυλάκια από τα οποία διοχετεύεται το νερό της στέρνας.

Μετά την συγκεκριμένη τεχνική, οι συνθήκες γίνονται κατάλληλες για να καλλιεργηθούν φασόλια, κολοκυθάκια, μελιτζάνες, πιπεριές, λάχανα, κουνουπίδια, αγγούρια, ντομάτες, μαρούλια, κρεμμύδια, σκόρδα, μαϊντανός, σέλινο κ.ά. Η παραγωγή ωστόσο αρκεί μόνο και μόνο για οικιακή χρήση.

Μεγαλύτερη παραγωγή αποδίδουν τα λιγοστά πεδινά εδάφη της Τήνου, αφού καλλιεργούνται σε μεγαλύτερη έκταση, αλλά αρκούν μόνο για την ντόπια αγορά.

Η Ελιά

Η Ελιά κάλλιστα ευδοκιμεί χωρίς ιδιαίτερη φροντίδα στο ξηροθερμικό κλίμα της Τήνου και αξιοποιεί τα φτωχά και άγονα εδάφη του νησιού. Βάση των δηλώσεων των παραγωγών ελαιολάδου καλλιεργούνται περισσότερες από 40.000 ρίζες.

Αν και καλλιεργείται σε ολόκληρο το νησί, ευνοείται κυρίως στις νότιες περιοχές, που κατά κανόνα παρέχουν καλύτερη προστασία από τον ψυχρό βοριά και έχουν καλύτερη έκθεση στον ήλιο.

Τις συναντάμε φυτεμένες περισσότερο σε ρεύματα που αφενός είναι πιο βαθιά και αφετέρου η επίδραση του νερού είναι σωτήρια.

Η Τήνος καλλιεργεί δύο ποικιλίες: Την ξανθολιά με μέσου μεγέθους καρπό και 20-25% περιεκτικότητα σε λάδι και την μαυρολιά με μεγάλου μεγέθους καρπό και περιεκτικότητα 15-20% σε λάδι. Η τελευταία είναι και κατάλληλη για παραγωγή βρώσιμων ελιών.

Αυτοφυή

Ένα μικρό επιπλέον εισόδημα στους Τήνιους γεωργούς αποφέρουν και τρία αυτοφυή προϊόντα που ευνοούνται από τα ορεινά, φτωχά, άγονα εδάφη της Τήνου:

Η ρίγανη που είναι ένα πολυετές πόο, το φασκόμηλο που είναι ένα πολυετές φρύγανο και η κάπαρη που είναι ένας πολυετής θάμνος. Από τα δύο πρώτα συλλέγονται τα ξερά κλαδιά και τα άνθη τους, ενώ από το τελευταίο συλλέγονται τα μπουμπούκια και οι καρποί στις κορυφές των βλαστών.

Κτηνοτροφία

Η κτηνοτροφική παραγωγή αποτελεί περίπου το 50% του εισοδήματος των αγροτών της Τήνου.

Σύμφωνα με στοιχεία του Κτηνιατρείου Τήνου εκτρέφονται 28.500 πρόβατα και κατσίκια, 2.500 χοίροι, 900 μοσχάρια και 800 αγελάδες για παραγωγή γάλακτος. Αρκετά ανεπτυγμένη θεωρείται και η περιστεροτροφία.

Τα ζώα βόσκουν ελεύθερα σε χωράφια περιφραγμένα από πέτρινους τοίχους, ενώ σχεδόν σε κάθε χωράφι υπάρχει τουλάχιστον ένας στάβλος. Αυτός είναι ίσως και ο λόγος που το Τηνιακό κρέας θεωρείται από τα νοστιμότερα.

Τηνιακό τραπέζι

Συνταγές

Πηχτή

Γίνεται από το κεφάλι και τα πόδια του χοίρου. Πρόκειται για έναν ζωμό ο οποίος έχει πήξει σχηματίζοντας ζελέ από το λίπος του ζώου. Περιέχει διάφορα μυρωδικά, ανάμεσά τους επικρατεί το σκόρδο και το ξύδι.

Σύγλινα

Πρόκειται για μεζέ που γίνεται από ψαχνό χοίρου. Κόβουν το ψαχνό μικρά κομματάκια και τα βάζουν σε καζάνι να βράσουν. Αφού πιουν το νερό τους ρίχνουν στο καζάνι γλίνα. Αφήνουν το ψαχνό να βράσει σε αυτή μέχρι να κοκκινίσει. Φυλάσσονται σε ειδικά πήλινα δοχεία, ενώ η μερακλήδες τα ανακατεύουν με χοιρινό λουκάνικο.

Φουρτάλια

Είναι η γνωστή ομελέτα με αυγά. Η διαφορά όμως της αυθεντικής φουρτάλιας είναι ότι ψήνεται σε γλίνα και περιέχει επιπλέον χοιρινό λουκάνικο ή Σύγλινο. Ακόμα οι μερακλήδες για νοστιμιά προσθέτουν τυρί τριμμένο, γάλα και Μαϊντανό.

Αγκινάρες ομελέτα

Η ονομαστές αγκινάρες της Τήνου, όσο κι αν σας φαίνεται οξύμωρο, κάνουν καταπληκτική ομελέτα. Στην ομελέτα προσθέτουν χυμό λεμονιών και οκτώ περίπου αγκινάρες.

Πατατοκεφτέδες

Πατάτες βρασμένες και αλεσμένες, με κρεμμυδάκι ψιλοκομμένο και σοταρισμένο σε βούτυρο φρέσκο, με τυρί τριμμένο, αυγά, αλάτι, πιπέρι και ρίγανη. Το υλικό αυτό το πλάθουν σε μπάλες σε μέγεθος μεγάλου καρυδιού και το τηγανίζουν σε λάδι.

Ντομάτες Λιαστές

Φρέσκιες ντομάτες κομμένες στα δύο, οι οποίες πασπαλίζονται με ζάχαρη και λιάζονται μέχρι να ξεραθούν. Πριν καταναλωθούν ζεματίζονται σε βραστό νερό και τηγανίζονται σκέτες ή με κουρκούτι.

Σαλάτα Κάπαρη

Πρόκειται για την χοντρή κάπαρη, η οποία μένει αρκετό καιρό στον ήλιο να ξεραθεί. Στην συνέχεια βράζεται και τοποθετείται σε νερό για να ξεπικρίσει. Τέλος στραγγίζεται και σερβίρεται με λαδόξιδο και σκορδαλιά.

Αλλαντικά

Λούζα

Προέρχεται από φιλέτο. Το φιλέτο μένει στο χοντρό αλάτι για 4-6 ημέρες και στη συνέχεια μαρινάρεται σε γλυκό κόκκινο κρασί για αρκετές ημέρες. Αφού βγει από τη μαρινάδα, το αλείφουν με μαραθόσπορους, πιπέρι, μοσχοκάρυδο και μπαχάρι. Κατόπιν το τυλίγουν σε έντερα, μετά σε πετσέτες και μπαίνει κάτω από βάρος. Έπειτα, τοποθετείται πάνω σε κληματόβεργες όπου καπνίζεται για τέσσερις ώρες. Αφού καπνιστεί, κρεμιέται για να ξεραθεί στον αέρα για περίπου δύο μήνες.

Σερβίρεται ωμό, σε πολύ λεπτές φέτες. Η γεύση και οι ιδιότητές του, θυμίζουν το Ιταλικό προσούτο.

Λουκάνικα

Το λουκάνικο στις Kυκλάδες γίνεται κυρίως από χοιρινό κρέας. Η Τήνος φημίζεται για τα σκορδολουκάνικά της, όπου το κρέας ζυμώνεται με σκόρδο και γλυκό κρασί. Αφήνεται σε αυτή την κατάσταση (μαρινάδα) για αρκετές ώρες. Έπειτα με αυτό γεμίζουν τα έντερα του χοίρου. Τέλος, τα λουκάνικα στεγνώνουν στον αέρα.

Συνήθως σερβίρεται τηγανιτό, ενώ θεωρείται απαραίτητο συστατικό της "φουρτάλιας".

Τυριά

Ανάλατη

Στο γάλα που προορίζεται για τυρί, προστίθεται πυτιά τυριού, ανακατεύεται και παραμένει για μία μέρα. Κατόπιν εγκλωβίζεται μέσα σε ύφασμα και πιέζεται για αρκετό καιρό μέχρι να βγει όλο το τυρόγαλο και να στεγνώσει (πετρώσει).

Βολάκια

Πρόκειται για αλεσμένη "ανάλατη", η οποία αλατίζεται, πλάθεται σε μικρές μπάλες και παραμένει για μερικές μέρες σε ένα αεριζόμενο δωμάτιο μέσα σε τουλπάνι.

Μαλαθούνια

Γίνονται όπως τα Βολάκια, αλλά αντί να μπουν σε τουλπάνια, μπαίνουν σε ειδικά καλάθια για να στεγνώσουν. Το εξωτερικό χαρακτηριστικό τους γνώρισμα, είναι ότι παίρνουν το σχέδιο του καλαθιού.

Κοπανιστή

Πρόκειται για πηχτό τυρί που αλοίφεται και έχει πολύ πικάντικη γεύση. Γίνεται από μυζήθρα η οποία τοποθετείται σε πήλινο δοχείο και ζυμώνεται με αλάτι. Περιοδικά επαναλαμβάνεται η διαδικασία του ζυμώματος τρεις φορές. Την τελευταία φορά η μυζήθρα "πατώνεται" πολύ καλά στο δοχείο, για να μην παίρνει αέρα, και στο στόμιο του δοχείου τοποθετείται ένα πανί ποτισμένο στο ξύδι. Το περιεχόμενο είναι έτοιμο μετά από δέκα μέρες.

Γραβιέρα Τήνου

Πρόκειται για ένα σχετικά μοντέρνο τυρί του νησιού, με τις γνωστές χαρακτηριστικές γευστικές ιδιότητες, αλλά φτιαγμένο με το μοναδικό καθαρό Τηνιακό γάλα.

Γλυκά

Ξεροτήγανα

Παρασκευάζονται με αλεύρι, νερό, λεμόνι και λάδι. Το υλικό αυτό το ζυμώνουν και ανοίγουν φύλλο το οποίο στο τέλος τηγανίζουν. Τέλος τα τοποθετούν σε ταψιά βάζοντας από πάνω μέλι, κανέλλα και ζάχαρη.

Ξεροτήγανα δίνουν σε γάμους, κηδείες, πανηγύρια μαζί με λουκούμι και ρακί.

Αυγοκαλάμαρα

Είναι σχεδόν ίδια με τα ξεροτήγανα, αλλά θεωρούνται καλύτερης ποιότητας αφού η ζύμη τους έχει μέσα αυγά, ενώ αντί για νερό ζυμώνεται με γάλα.

Ψαράκια

Πρόκειται για φύλλο κομμένο σε στρογγυλά κομμάτια με γέμιση από καρύδι, παξιμάδι, μέλι και κανέλα, ψημένα στον φούρνο. Αφού ψηθούν ραντίζονται με ανθόνερο και πασπαλίζονται με άχνη.

Τυρόπιτες

Δεν είναι οι γνωστές σας αλμυρές τυρόπιτες. Οι συγκεκριμένες αντίθετα γίνονται γλυκές και μπορεί να τις ακούσετε και σαν "τσιμπιτές".

Η γέμιση περιέχει τυρί "ανάλατη", αυγά, ζάχαρη, βανίλια, μαστίχα και κανέλλα. Το φύλλο περιέχει αλεύρι, λάδι και αυγό. Έχουν χαρακτηριστικό σχέδιο και σερβίρονται κυρίως το Πάσχα.

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΤΗΝΟΥ

Τέχνη και Παράδοση

Γενικά

Η λαϊκή τέχνη "ξεχειλίζει" μέσα από τα κύτταρα των Τηνίων που δεν χάνουν ευκαιρία να την πλέκουν περίτεχνα μέσα στην Κυκλαδίτικη φύση.

Αυτό δημιουργεί μία μοναδική αισθητική που μόνο στο συγκεκριμένο νησί των Κυκλάδων μπορείτε να συναντήσετε.

Όσοι αναζήτησαν αυτές τις ομορφιές της Τήνου, την είπαν "το νησί των καλλιτεχνών", ενώ άλλοι την χαρακτήρισαν ως ένα μοναδικό υπαίθριο θέαμα λαϊκής τέχνης.

Περιστεριώνες

Οι Περιστεριώνες αποτελούν μνημεία μοναδικής λαϊκής δημιουργίας κτισμένοι κυρίως κατά τον 18ο και 19ο αιώνα.

Είναι κυρίως πέτρινα οικοδομήματα και αποτελούνται από δύο ορόφους. Ο κάτω όροφος χρησιμοποιείται ως αποθήκη και ο πάνω ως κατοικία των περιστεριών.

Είναι κτισμένοι κυρίως σε πλαγιές και σε συγκεκριμένη γωνία ως προς τον άνεμο και τον γύρω περιβάλλοντα χώρο, ώστε να διευκολύνονται οι προσγειώσεις και απογειώσεις των περιστεριών. Τα σχήματα στις εξωτερικές πλευρές τους πιστεύεται ότι ελκύουν τα περιστέρια.

Οι Τήνιοι τους δημιουργούσαν για να τα εκτρέφουν, όχι μόνο για το νόστιμο κρέας τους, αλλά και το σπουδαίο λίπασμα που δημιουργούν τα περιττώματα τους.

Αν και υπάρχουν στα περισσότερα κυκλαδονήσια, στην Τήνο βρίσκονται οι περισσότεροι και οι πιο μεγαλοπρεπής. Δεν ξέρουμε το ακριβές πλήθος τους, όμως σίγουρα ξεπερνάνε τους 600.

Ανεμόμυλοι

Οι ανεμόμυλοι αποτελούν ασφαλώς ένα αναπόσπαστο κομμάτι πολιτισμού και σε αυτό το Κυκλαδικό νησί.

Η Τήνος, ως νησί των ανέμων, ευνοεί την λειτουργία τους. Λειτουργούσαν περισσότεροι από 80 ανεμόμυλοι όπου εκτός της ντόπιας παραγωγής, άλεθαν και κάποια από τα σιτηρά των γύρω νησιών. Μερικοί σώζονται ακόμα και σήμερα, διασκορπισμένοι ανάμεσα στην τηνιακή φύση.

Σημαντικό ρόλο έπαιξαν κατά τον Β' παγκόσμιο πόλεμο, όπου άλεθαν κυρίως κριθάρι για λίγο ψωμί στις άθλιες συνθήκες πείνας που επικρατούσαν στο νησί.

Σπίτια

Χαρακτηριστικό του παραδοσιακού Τηνιακού αρχοντικού, είναι η απλότητα και η λειτουργικότητα. Έχει μία ευρύχωρη αίθουσα υποδοχής, μικρά δωμάτια και ολοκληρώνεται από κουζίνα με τζάκι. Η επίπλωση είναι σχετικά λιτή. Η αυλή, που βρίσκεται στην πρόσοψη έχει πάντοτε τον Βορά από πίσω.

Κατά τα άλλα είναι εξωτερικά κτισμένα στα Κυκλαδίτικα πρότυπα αρχιτεκτονικής. Κυριαρχούν το άσπρο και το μπλε, με υπέρθυρα που διακοσμούν όμορφα τα παράθυρα και τις πόρτες, παράθυρα με χαμηλό προφίλ, εξωτερικές σκάλες που ενώνουν τους ορόφους μεταξύ τους και ο χαρακτηριστικός Κάπατσος, είναι μόνο μερικά από αυτά.

Γλυπτική

Για να κατανοήσουμε το πόσο βαθιά στον χρόνο και στα κύτταρα των Τηνίων βρίσκεται η Γλυπτική, αρκεί να αναφέρουμε ότι ο πατέρας του γλύπτη Φειδία κατάγονταν από την Τήνο.

Περισσότεροι από 1000 Τήνιοι μαρμαράδες, με εργαλείο την Σμίλη και το τηνιακό μάρμαρο, έπλασαν αριστουργήματα λαϊκής τέχνης. Μπορείτε να συναντήσετε σε όλο το μήκος και το πλάτος του νησιού αναρίθμητα αριστουργήματα: Yπέρθηρα διακοσμημένα με καράβια, ψάρια, περιστέρια και δέντρα, οικόσημα σε μαρμάρινα αετώματα πάνω από τις πόρτες, βρύσες μαρμάρινες, σιντριβάνια, τέμπλα εκκλησιών και κενοτάφια με παραστάσεις και αγάλματα εξαιρετικής τέχνης.

Αυτή η απαράμιλλη αισθητική της δίνει μία μοναδική ποιότητα και αξία σε σχέση με τα υπόλοιπα νησιά των Κυκλάδων.

Οι Τηνιακοί τεχνίτες, εκτός από το μάρμαρο επεξεργάσθηκαν και το ξύλο. Γνωστοί ξυλόγλυπτες όπως ο Χατζηνικολός Πρίντζης, ο Ιωάννης Κολλάρος και ο Ιώαννης Πλατής φιλοτέχνησαν έργα όπως το κουβούκλιο της Αναστάσεως στην Ιερουσαλήμ!

Καλαθοπλεκτική

Ακόμα ένας χώρος στον οποίο έχουν εντατικά ασχοληθεί οι Τήνιοι. Από τις αρχές του 20ου αιώνα η Τήνος αποτελεί κέντρο παραγωγής καλαθοπλεκτικών δημιουργιών, οι οποίες εκτός από την Ελλάδα, διατίθενται προς πώληση στην Σμύρνη και σε πολλές Ευρωπαϊκές αγορές.

Κατά κύριο λόγο παράγονται πανέρια, καλάθια και κοφίνια για τις ανάγκες των γεωργών, των ψαράδων και των προσκυνητών. Το μεγαλύτερο μέρος παράγεται στην Βωλάξ.

Ο τρόπος παραγωγής τους είναι ο ίδιος και τα υλικά που χρησιμοποιούνται είναι καλάμια και βέργες λυγαριάς. Τα καλάμια και οι βέργες αφήνονται σε νερό να μαλακώσουν ώστε να είναι ευλύγιστες για να πλεχτούν. Αφού πλεχτούν αφήνονται να στεγνώσουν. Δεν χρησιμοποιείται κανένα συνδετικό υλικό ή οποιοδήποτε μηχάνημα κατά την διαδικασία.

Μνημεία και Μουσεία

Ο Ναός του Ποσειδώνα

Ο ναός βρίσκεται στην περιοχή Κιόνια. Η Τήνος κατά την αρχαιότητα αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά κέντρα, σύγχρονο με αυτό της Δήλου. Κατά τον 5ο π.Χ. αιώνα σημείωσε πολύ μεγάλη ακμή ως λατρευτικό κέντρο του Ποσειδώνα ο οποίος εκτός από θεός της θάλασσας, λατρεύονταν και ως θεραπευτής. Τον 3ο π.Χ. αιώνα έγινε η ανακατασκευή και επέκταση του ναού, όπου και καθιερώθηκε παράλληλα και η λατρεία της Αμφιτρίτης, συζύγου του Ποσειδώνα και προστάτιδα της γυναικείας γονιμότητας.

Οι αποστολές των πιστών στον ναό γίνονταν κυρίως για τρεις λόγους:

1. Οι περαστικοί ταξιδιώτες προς μακρινότερες αποστολές, έσπευδαν να εξευμενίσουν τον Ποσειδώνα για να τους εξασφαλίσει ούριο άνεμο κατά το ταξίδι.
2. Ο ναός του Ποσειδώνα θεωρούνταν εφάμιλλος του Ασκληπιείου της Επιδαύρου. Οι ασθενείς παρακαλούσαν τον Ποσειδώνα να τους θεραπεύσει. Αυτοί επιπλέον συμμετείχαν σε κάποιες τελετές, ενώ ακολουθούσαν αγωγές τις οποίες όριζαν οι ιερείς του ναού.
3. Η Τήνος αποτελούσε τον προθάλαμο των προσκυνητών της Δήλου. Οι προσκυνητές όφειλαν να περάσουν πρώτα από τα εξαγνιστικά λουτρά του ναού του Ποσειδώνα, προκειμένου να περάσουν αμόλυντοι στην Δήλο.

Από τα μέσα του 1ου π.Χ. αιώνα ο ναός παρακμάζει και κατά τον 3ο μ.Χ. αιώνα εγκαταλείπεται εξαιτίας των προβλημάτων της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας καθώς και των επιδρομών των Ερούλων.

Στο φως σήμερα βρίσκονται τμήματα των θεμελίων των δύο ναών, του ξενώνα, του λουτρού, καθώς και μία εξέδρα. Ανάμεσα στα ευρήματα διακρίνουμε διάφορα γλυπτά και διάκοσμα του ναού τα οποία μαρτυρούν την μεγαλοπρέπειά του.

Στον χώρο έχουν γίνει εκτεταμένες εργασίες ανάδειξης. Τα αρχαία προστατεύονται με διαδρόμους οργανωμένης κίνησης επισκεπτών, ξύλινα γεφυράκια, υπαίθριο χώρο εκδηλώσεων και περιμετρική δενδροφύτευση.

Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού

Το Συνεδριακό και Εκθεσιακό Κέντρο ερευνά τον πολιτισμό και τις παραδόσεις της Τήνου, στεγάζει τη μόνιμη έκθεση του Γιαννούλη Χαλεπά και φιλοξενεί τακτικά προσωρινές εκθέσεις.

Διαθέτει επίσης βιβλιοθήκη, χώρο περιήγησης στο internet και καφέ.

Αρχαιολογικό Μουσείο

Βρίσκεται στον κεντρικό δρόμο που οδηγεί από το λιμάνι στην εκκλησία της Παναγίας. Εκεί, θα βρείτε μια πλούσια συλλογή από αγγεία και οικιακά αντικείμενα από διάφορες περιόδους, βάζα της Γεωμετρικής περιόδου, μεγάλους αμφορείς και πήλινα δοχεία καθώς και επιτύμβιες στήλες του 5ου αιώνα που βρέθηκαν στο Εξώμβουργο και στον Κάμπο. Στην αυλή του μουσείου θα βρείτε ακόμα εκθέματα από κομμάτια του ναού του Ποσειδώνα και της Αμφιτρίτης.

Το μουσείο ακόμα εκθέτει μια σπάνια συλλογή από αρχαία νομίσματα της Τήνου, καθώς και ένα όμορφο μωσαϊκό πάτωμα που βρέθηκε στην Παναγία.

Το Μαυσωλείο της Έλλης

Εκεί βρίσκονται τα οστά των πρώτων θυμάτων του Δεύτερου Παγκοσμίου πολέμου στην Ελλάδα, των μελών του πληρώματος του καταδρομικού ΕΛΛΗ, που τορπιλίστηκε το 1940 στο λιμάνι της Τήνου. Υπάρχουν ακόμη διάφορα αντικείμενα από το ΕΛΛΗ.

Μουσείο Τηνίων Καλλιτεχνών

Περιλαμβάνει έργα γλυπτικής και ζωγραφικής Τηνίων Καλλιτεχνών. Ιδρύθηκε το 1930 και έκτοτε εμπλουτίζεται συνεχώς. Ένα μόνο μέρος των έργων προέρχεται από αγορές του Ιδρύματος που ποτέ δεν έπαψε να στηρίζει τις τέχνες και τα γράμματα. Πολλά από τα έργα έχουν δωριθεί από τους ίδιους του δημιουργούς τους, ως ένδειξη ευγνωμοσύνης για τις υποτροφίες που τους χορηγήθηκαν από το Ίδρυμα για να σπουδάσουν.

Ανάμεσα σε πολλούς σημαντικούς Τήνιους γλύπτες, παρουσιάζονται έργα των αδερφών Φυτάλη, του Γεωργίου Βιτάλη, του Δημ. Φιλιππότη και του Λάζαρου Σώχου.

Επίσης εκτίθενται πίνακες των κορυφαίων ζωγράφων Νικηφόρου Λύτρα και Νικολάου Γύζη.

Σκευοφυλάκιο

Το πλούσιο σκευοφυλάκιο του Ιδρύματος περιλαμβάνει μέρος μόνο των αφιερωμάτων, κυρίως έργα εκκλησιαστικής αργυροχοΐας και χρυσοκεντητικής, εκτεθειμένα σε κομψές προθήκες.

’ξια ιδιαίτερης προσοχής είναι:

• Ο σταυρός αγιασμού, εύρημα και αφιέρωμα των Ελλήνων στρατιωτών της Κλεισούρας το 1940.
• Η παλαιά αργυρεπίχρυση θήκη της Αγίας Εικόνας (Βενετία 1830) με επίστεψη Αγγέλων του Νικηφόρου Λύτρα.
• Ο Χρυσοκέντητος Επιτάφιος της Κοκόνας Ρολογά, ονομαστής χρυσοκεντήστρας της πόλης, έργο του 1833.
• Και η διαθήκη των Κτητόρων, δηλαδή ο πρώτος κανονισμός λειτουργίας του Ιερού Ιδρύματος, που θέσπισαν οι Κτήτορες -Επίτροποι, σε αργυρή στάχωση.

Μουσείο Χαλεπά

Τα έργα του μεγάλου μας καλλιτέχνη νεοελληνικής γλυπτικής (Πύργος 1851-1938), εκτίθενται στο Πνευματικό Κέντρο του ιδρύματος.

Η καλλιτεχνική πορεία του γλύπτη χωρίζεται σε τρεις περιόδους. Η έκθεση καλύπτει 19 έργα της δεύτερης περιόδου ανάμεσά τους "Σάτυρος και Έρωτας II", V και VI, "Αριάδνη Κοιμωμένη", "’γγελος" κ.α. Έργο της πρώτης περιόδου είναι η "Φιλοστοργία" (1875) και της τρίτης περιόδου ο "Ευαγγελισμός σε γύψο" (1936).

Σπίτι Χαλεπά

Το μουσείο στεγάζεται στο σπίτι που γεννήθηκε ο μεγάλος μας γλύπτης, στον Πύργο. Εδώ θα βρείτε γλυπτά και προσωπικά του αντικείμενα.

Μουσείο Αντ. Σώχου

Μια ξεχωριστή έκθεση είναι αυτή του καθηγητή του Πολυτεχνίου και Ακαδημαϊκού Αντωνίου Σώχου (Υστέρνια 1888-1975). Πρόκειται για 16 γλυπτά του, δωρεά του ιδίου στο Ιερό Ίδρυμα το 1966, κυρίως σε γύψο και ξύλο, αλλά και σε πηλό και μάρμαρο, που καλύπτουν όλο το διάστημα της γλυπτικής του διαδρομής.

Συνδυάζοντας την Ελληνική παράδοση με τις σύγχρονες Ευρωπαϊκές τάσεις και αντλώντας στοιχεία από την αρχαϊκή πλαστική, την λαϊκή τέχνη και την πρωτογονική αφαίρεση, δημιούργησε ένα προσωπικό ύφος.

Από το 1949 και μετά δούλεψε, αποκλειστικά σχεδόν, ξυλόγλυπτα σε κορμούς ευκαλύπτου.

Μουσείο Αρνάδου

Λειτουργεί στο χωριό του Αρνάδου, δίπλα από την ενοριακή εκκλησία. Περιέχει πολύτιμες παλιές εικόνες από εκκλησίες της περιοχής, παλιά βιβλία, εκκλησιαστικά αντικείμενα και άμφια.

Μουσείο Κεχροβουνίου

Βρίσκεται εντός της Μονής Κεχροβουνίου. Περιέχει παλιές εικόνες και πολύτιμα εκκλησιαστικά αντικείμενα. Πολύ ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα χειροποίητα αντικείμενα που δημιουργούν οι ίδιες οι καλόγριες.

Εκθέσεις

Πινακοθήκη

Συγκροτήθηκε το 1961 από δωρεά προς το Ιερό Ίδρυμα. Περιλαμβάνει πολλά και σημαντικά έργα Ελλήνων και ξένων ζωγράφων.

Ξεχωριστή σημασία έχουν τα έργα των δύο μεγαλύτερων Ελλήνων ζωγράφων του 19ου αιώνα, των Τηνίων Νικηφόρου Λύτρα (Βοσκός, Αράπης, Τοπίο, Προσωπογραφία Ανδρός, Προσωπογραφία Γυναικώς, Η Χωριάτισσα) και Νικολάου Γύζη (Πηνελόπη Γύζη, Η Μητέρα μου Κυρά-Ταρώ).

Στο τελευταίο τμήμα του χώρου εκτίθεται συλλογή από βαρύτιμα ευρωπαϊκά κομψοτεχνήματα, αφρικανικά σκαλισμένα ελεφαντόδοντα (αφιερώματα ομογενών), καθώς και οι προσωπογραφίες της οικογένειας του δωρητή.

Εικόνες & Κειμήλια

Λειτουργεί από το 1956, εκθέτοντας παλαιές εικόνες που συγκέντρωσε το Ιερό Ίδρυμα από τους Ενοριακούς Ναούς της Τήνου, τις οποίες συντήρησε, αναδεικνύοντας την Ορθόδοξη Αγιογραφική παράδοση του νησιού.

Υπάρχουν και άλλες εικόνες που αποτελούν αφιερώματα των πιστών από διάφορους τόπους, καθώς και ξυλόγλυπτα, χαρακτικά, και εκκλησιαστικά κειμήλια που συμπληρώνουν την έκθεση.

Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει για την Χάρτα του Ρήγα Φεραίου, μία από τις τρεις αυθεντικές που σώζονται (1797), το Πατριαρχικό σιγίλιο του εθνομάρτυρα Πατριάρχη Γρηγορίου του Ε', το δαχτυλίδι του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, αφιέρωμα του ιδίου στην Μεγαλόχαρη και το χαρακτικό -αντίγραφο της εικόνας της Μεγαλόχαρης, έργο του Τηνίου ζωγράφου Φραγκίσκου Δεσίπρη (1858).

Το Σπίτι των Εκθέσεων

Σε μια πολύ όμορφη τοποθεσία, στο χωρίο Φαλατάδος, μπορείτε να επισκεφθείτε την παγκοσμίως γνωστή γκαλερί. Πολυάριθμες εκθέσεις φιλοξενούνται καθ' όλη την διάρκεια της καλοκαιρινής περιόδου.

Έκθεση Μιχ. Σαλταμανίκα

Ο Μιχάλης Σαλταμανίκας σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών του Πύργου. Στην είσοδο του χωριού εκθέτει τα έργα του τα οποία έχουν σαν θέμα τους κυρίως την θάλασσα.

Έκθεση Χονδρογιάννη

Στον Πύργο της Τήνου, ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης διατηρεί εκθεσιακό χώρο που λειτουργεί το καλοκαίρι. Δημιουργεί γλυπτά κατόπιν παραγγελίας.

Πανελλήνιο Ίδρυμα Ευαγγελιστρίας Τήνου

Ίδρυση και Όραμα

Το Πανελλήνιο Ιερό Ίδρυμα Ευαγγελιστρίας Τήνου (ΠΙΙΕΤ) είναι η γενικότερη και ουσιαστική μορφή της Παναγίας της Τήνου. Πρόκειται για ένα ευαγές ίδρυμα με μεγάλη περιουσία η οποία προέρχεται κυρίως από τα αφιερώματα των πιστών στον Ιερό Ναό. Συνδράμει όχι μόνο στον ανώνυμο πιστό, αλλά και στο ελληνικό έθνος γενικότερα.

Το Ιερό Ίδρυμα Ευαγγελιστρίας συνεστήθη τυπικά και ουσιαστικά τον Ιανουάριο του 1825 με την δημοσίευση της Διαθήκης των Κτητόρων και Ιδρυτών του Προσκυνήματος. Οι Κτήτορες είναι οι πρώτοι Επίτροποι του Ναού. Αυτοί αξιώθηκαν να ανεύρουν την Αγία Εικόνα και να ανεγείρουν τον Ιερό Ναό και το μεγαλύτερο μέρος του Συγκροτήματος που περιβάλλει τον Ναό της Ευαγγελιστρίας. Αυτοί συνέστησαν με την παραπάνω διαθήκη το Ιερό Ίδρυμα της Ευαγγελιστρίας, θέτοντας ως πρώτους στόχους την Παιδεία και την Φιλανθρωπία και θέσπισαν τους πρώτους κανόνες Διοικήσεώς του.

Η ίδρυση και η πορεία του Πανελληνίου αυτού Ιδρύματος συμπίπτει με την ιστορική διαδρομή του νεώτερου Ελληνικού κράτους το οποίο παρακολουθεί και συνδράμει αποφασιστικά. Ήδη από την εποχή του αγώνα της Ανεξαρτησίας περιθάλπει τους χιλιάδες πρόσφυγες που κατά καιρούς κατέφυγαν στην Τήνο. Αργότερα συνέβαλε οικονομικά στην Ίδρυση του Εθνικού Πανεπιστημίου, ενίσχυσε πολλές φορές τον Εθνικό Στόλο ώστε το Ίδρυμα να ανακηρυχθεί Ευεργέτης, συνέβαλε οικονομικά σ' όλες τις επιστρατεύσεις του 19ου αιώνα, ενίσχυσε το μικρό τότε Ελληνικό Κράτος για αντιμετώπιση λοιμών, σεισμών, πλημμύρων, προσέφερε οικόπεδα σε πρόσφυγες, ενίσχυσε την Αεροπορία, ενώ τον Δεκέμβριο του 1940 προσέφερε όλα τα αναθήματα και τιμαλφή της Αγίας Εικόνας και του Ναού υπέρ του Εθνικού αγώνα για την απόκρουση της επιδρομής της τότε φασιστικής Ιταλίας.

Με δαπάνες του ανεγέρθησαν τα σχολεία, το γηροκομείο, και άλλα φιλανθρωπικά ιδρύματα στη Τήνο. Παρέχει υποτροφίες σε άπορους φοιτητές, βοηθήματα σε αναξιοπαθούντες και σε πληγέντες από θεομηνίες σε όλο τον κόσμο. Συνδράμει στην ανέγερση Ορθοδόξων Εκκλησιών σε Αφρικάνικες χώρες και ενισχύει οικονομικά την εσωτερική και εξωτερική ιεραποστολή. Ίδρυσε την σχολή Καλών Τεχνών στο Πύργο και το εκκλησιαστικό γυμνάσιο-λύκειο Τήνου, τα οποία ενισχύει μέχρι σήμερα. Συμβάλλει επίσης καθοριστικά σε όλα τα μεγάλα έργα στην Τήνο (δρόμοι, ύδρευση, λιμάνι, εργοστάσιο ηλεκτρισμού, Πνευματικό Κέντρο, Πολυμέρειο Μέγαρο κλπ.).

Οργάνωση και Λειτουργία

Η Πολιτεία ήδη από το 1835 χαρακτηρίζει με πράξη της το Ιερό αυτό Ίδρυμα ως "Προσκύνημα των απανταχού Ορθοδόξων" και το διακρίνει σαφώς από τους λοιπούς Ναούς και Μονές.

Με το 7/4/1851 Β.Δ το Ιερό Ίδρυμα διακρίνεται σαφέστατα μεταξύ όλων των Ιερών Καθιδρυμάτων της Επικρατείας και επιβεβαιώνεται η αυτοτέλεια και το αυτοδιοίκητο του Ιδρύματος αυτού. Ο χαρακτήρας αυτός του προσκυνήματος γίνεται αποδεκτός μέχρι σήμερα με εξαίρεση την περίοδο της δικτατορίας του 1967.

Σήμερα το Ιερό Ίδρυμα έχει την μορφή του Ν.Π.Δ.Δ. με δικό του νόμο που καθορίζει την διοίκησή του. Δεν είναι ενοριακός ναός ούτε μονή, αλλά ευαγές καθίδρυμα. Έχει δικούς του πόρους και διαχείριση που διέπεται από το δημόσιο λογιστικό. Οι δαπάνες του ελέγχονται και εγκρίνονται από το ελεγκτικό συνέδριο που είναι υπό την εποπτεία του Υπουργείου Παιδείας. Η επιτροπή συντάσσει κάθε χρόνο τον προϋπολογισμό και τον Οικονομικό απολογισμό, που εγκρίνονται από τα Υπουργεία Παιδείας και Οικονομικών.

Στο Ιερό Ίδρυμα εργάζονται υπάλληλοι που αμείβονται από το ταμείο του. Οι κληρικοί που υπηρετούν στον ναό είναι επίσης υπάλληλοί του, χωρίς να αναμειγνύονται στην διοίκησή του.

Διοικείται από επιτροπή έξι πολιτών με Πρόεδρο τον Μητροπολίτη Σύρου-Τήνου. Τα μέλη είναι αιρετά και εκλέγονται κάθε τρία χρόνια από σώμα εκλεκτόρων απαρτιζόμενο από την τοπική αυτοδιοίκηση της Τήνου και τα μέλη του Δ.Σ. της Αδελφότητας Τηνίων στην Αθήνα. Είναι απαραίτητα πολίτες της Τήνου και Χριστιανοί Ορθόδοξοι. Το αξίωμα του επιτρόπου είναι τιμητικό και άμισθο.

Το Πανελλήνιο Ιερό Ίδρυμα που αποτελεί Πανορθόδοξο κέντρο, συνεχίζει και σήμερα την ανοδική πνευματική πορεία του, που χάραξαν οι αείμνηστοι κτήτορες και πρώτοι επίτροποι του Σταματέλος Καγκαδής, Αρχιερέας Γαβριήλ, Γεώργιος Περίδης, Αντώνιος Καλλέργης και Χατζηγεώργιος Σιώτος.

Μεγάλοι Τήνιοι Καλλιτέχνες

Γεώργιος Βιτάλης

Ο Γεώργιος Βιτάλης γεννήθηκε στα Υστέρνια το 1840. Ο πατέρας του ήταν αρχιτέκτονας. Όταν ήταν ακόμα στο γυμνάσιο τον προσέλαβε για βοηθό του στην Σμύρνη. Ο νεαρός τότε Βιτάλης επειδή διψούσε για περισσότερη μόρφωση, εγκαταλείπει τον πατέρα του κρυφά και έρχεται στην Αθήνα να μείνει με τον θείο του. Ο θείος του διατηρεί εργαστήριο μαρμαρογλυπτικής, ενώ παράλληλα ήταν και καθηγητής γλυπτικής στο Πολυτεχνείο Αθηνών. Ο νεαρός Βιτάλης την μισή μέρα δούλευε στο εργαστήριο και την άλλη μισή φοιτούσε στην ανωτέρω σχολή. Η επίδοσή του στα μαθήματα ήταν εξαιρετική. Ύστερα από 7 χρόνια σπουδών, λαμβάνει το δίπλωμα του καλλιτέχνη γλύπτη με το πρώτο βραβείο.

Η Βασίλισσα Αμαλία η οποία εκτίμησε το ταλέντο του, τον στέλνει με δική της δαπάνη να φοιτήσει στην Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μονάχου το 1862. Και εκεί ο νεαρός Βιτάλης πρωτεύει, δικαιώνοντας τις προσδοκίες της Βασίλισσας.

Κατά την διάρκεια των σπουδών του στο Μόναχο, παντρεύτηκε την θυγατέρα του νεαρού Βαρόνου που τον φιλοξενούσε.

Αν και του έγινε τιμητική πρόταση από τον Βασιλέα της Γερμανία να καταλάβει την θέση του καθηγητή των καλών τεχνών στην Ακαδημία του Μονάχου, εκείνος προτίμησε να αφιερώσει το υπόλοιπο της ζωής του φιλοτεχνώντας έργα τέχνης για την Ελλάδα.

Επιστρέφει στην Σύρο όπου ιδρύει εργαστήριο μαρμαρογλυπτικής. Φιλοτεχνεί εξαίρετα γλυπτά που κοσμούν την πρωτεύουσα των Κυκλάδων, καθώς και το μαρμάρινο τέμπλο του μεγαλύτερου και ωραιότερου ναού της Ελλάδος του Αγίου Νικολάου Σύρου. Διακόσμησε ακόμα τα ανάκτορα της Βασίλισσας Όλγας και τα αρχοντικά της Σοφία Τρικούπη και Σ. Σκουλούδη.

Έλαβε μέρος σε πολλές εκθέσεις παίρνοντας χρυσά και αργυρά μετάλλια. Από τον Βασιλέα της Ιταλίας του απονεμηθεί το δίπλωμα του επιτίμου μέλους του Καλλιτεχνικού Ινστιτούτου της Ρώμης. Από την Ελληνική Κυβέρνηση του έγινε πρόταση να καταλάβει την έδρα του καθηγητή των Καλών Τεχνών στο Πολυτεχνείο Αθηνών. Ο Χαρίλαος Τρικούπης που του είχε μεγάλη εκτίμηση τον ζητούσε την γνώμη του κάθε φορά που σκόπευε να κοσμήσει την Αθήνα με έργα τέχνης. Επίσης τον έστειλε στην Αγγλία για να φιλοτεχνήσει τον Ανδριάντα του Φιλέλληνα Aγγλου πολιτικού Γλάδστωνα το οποίο κοσμεί τον περίβολο του Πανεπιστημίου Αθηνών. Για το συγκεκριμένο έργο είχε ασχοληθεί ο αγγλικός τύπος χαρακτηρίζοντάς το αντάξιο των έργων των μεγάλων αρχαίων καλλιτεχνών.

Τα τελευταία δύο χρόνια της ζωής του μετέβη στην Αλεξάνδρεια όπου φιλοτέχνησε τον ανδριάντα του Αβέρωφ. Προσβλήθηκε όμως από ανίατη νόσο και πέθανε το 1901 σε ηλικία μόλις 61 ετών.

Σημαντικά γλυπτά του μπορείτε να επισκεφθείτε και στο Μουσείο Τηνίων Καλλιτεχνών.

Γύζης

Ο Νικόλαος Γύζης γεννήθηκε στο Σκλαβοχωριό της Τήνου το 1842. Σε ηλικία 8 ετών φιλοτεχνούσε ιχνογραφήματα και σχεδιαγράμματα. Στο χωριό δεν υπήρχε δουλειά και έτσι η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στην Αθήνα το 1850.

Ο πατέρας του τον προόριζε για διάδοχό του στο ξυλουργείο που λειτουργούσε στο ισόγειο του σπιτιού τους. Ο μικρός ωστόσο, επειδή δεν ικανοποιούνταν από αυτή την εργασία, κρυφά φοιτούσε στο Πολυτεχνείο επί ένα έτος. Η μητέρα του που φιλοδοξούσε να τον δει μεγάλο καλλιτέχνη, τον κάλυπτε στον πατέρα του. Στο τέλος ο πατέρας του συμφώνησε ότι δεν ήταν προορισμένος για ξυλουργός και δέχτηκε να συνεχίσει τις σπουδές του.

Σύμφωνα με τον κανονισμό της Σχολής Καλών Τεχνών, οι μαθητές θα πρέπει να έχουν κλείσει τουλάχιστον το 12 έτος της ηλικίας τους. Ο μικρός Γύζης ήταν μόλις 8. Τελικά συνέχισε τις σπουδές του βάση ενός πιστοποιητικού που τον παρουσίαζε κατά 4 χρόνια μεγαλύτερο. Τελικά ολοκλήρωσε τις σπουδές του το 1861.

Το 1865 πήρε υποτροφία από το Ιερό Ίδρυμα Ευαγγελιστρίας και μετέβη στο Μόναχο, μέχρι το 1872. Ενώ παρακολουθεί με επιμέλεια τα μαθήματα των καθηγητών αποσπώντας επαίνους, δεν δέχεται και δεν εκτελεί πιστά την τεχνοτροπία τους. Τέμνει και ακολουθεί δική του προσωπική γραμμή. Η πρώτη φάση της καλλιτεχνικής του δημιουργίας ξεκινά και ολοκληρώνεται την περίοδο αυτή.

Το 1872 επιστρέφει στην Αθήνα όπου και οικοδομεί εργαστήριο ζωγραφικής. Εργάστηκε για δύο χρόνια στην Ελλάδα, όπως δεσμευόταν από την υποτροφία του και το 1874 ξαναφεύγει στο Μόναχο. Επιστρέφει και πάλι στην Αθήνα το 1877 για να παντρευτεί την Αρτέμιδα Νάζου. Επιστρέφει αμέσως και πάλι στο Μόναχο, όπου και βραβεύεται από κορυφαίους Κριτικούς για το έργο του. Εξελεγχθεί τακτικός καθηγητής των Καλών Τεχνών το 1888 στην Ακαδημία του Μονάχου.

Λύτρας

Ο Νικηφόρος Λύτρας γεννήθηκε στον Πύργο το 1832. Ο δάσκαλος στο σχολείο του διαπίστωσε την κλίση του μικρού μαθητή στην ζωγραφική και συνέστησε στον πατέρα του να μην αφήσει να χαθεί μία τέτοια ιδιοφυΐα να χαθεί.

Η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Μετά τις Γυμνασιακές του σπουδές φοίτησε στην Σχολή Καλών Τεχνών του Πολυτεχνείου Αθηνών. Σημείωσε εξαιρετική πρόοδο. Κατά την φοίτησή του προσλήφθηκε από τον καθηγητή του, ως συνεργάτης, για την διακόσμηση της Ρωσικής Εκκλησίας των Αθηνών.

Μετά την αποφοίτησή του, ο Βασιλιάς Όθωνας τον έστειλε με υποτροφία να σπουδάσει στην Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μονάχου. Τόσο για τον χαρακτήρα του, όσο και για τις επιδόσεις του, προκάλεσε τον θαυμασμό. Αν και του προτάθηκε η θέση του κλασικισμού στην Ακαδημία, εκείνος δεν αποδέχθηκε την τιμή και επέστρεψε στην Ελλάδα.

Το 1866 διορίστηκε καθηγητής των Καλών Τεχνών του Πολυτεχνείου Αθηνών. Σαν καθηγητής ήταν πράος, στοργικός, μειλίχιος και τέλειος παιδαγωγός.

Υπήρξε πρότυπο ανθρώπου, καλλιτέχνη, Έλληνα, λαογράφου και παιδαγωγού. Μετά από την Ελληνική και διεθνή προβολή του, υπέκυψε το 1904 σε ηλικία 72 ετών, μετά από βαθμιαία φθορά της υγείας του.

Σώχος

Ο Λάζαρος Σώχος γεννήθηκε στα Υστέρνια το 1862. Σε ηλικία 14 ετών φοίτησε στην Σχολή Καλών Τεχνών του Πολυτεχνείου Αθηνών. Η επίδοσή του ήταν εξαιρετική. Μετά το πέρας των σπουδών του πήγε στο Παρίσι με υποτροφία από το Ιερό Ίδρυμα Ευαγγελιστρίας το 1881. Εισήχθη από τους πρώτους στην Ακαδημία Ωραίων Τεχνών. Και εκεί το ταλέντο του διέπρεψε.

Μετά την αποφοίτησή του, ίδρυσε εργαστήριο μαρμαρογλυπτικής στο Παρίσι. Υπήρξε το κέντρο συγκέντρωσης καλλιτεχνών της Ευρώπης.

Ήταν απλός άνθρωπος, λιτός, μετριόφρων, φιλάνθρωπος και δεν αποζητούσε τιμές, δόξες και αξιώματα. Μοναδική φιλοδοξία του ήταν η απόδοση ωραίων μορφών στα γλυπτά του.

Τα έργα του ήταν κυρίως εμπνευσμένα από την Ελληνική φύση και ιστορία. Διακρίνονταν για την πρωτοτυπία, την χάρη, την ευγένεια, την επιβλητικότητα και την τελειότητα της εκτελέσεως. Τα έργα του βραβεύθηκαν σε 17 διαγωνισμούς και διεθνείς εκθέσεις.

Το 1905 η Ελληνική Κυβέρνηση του ανέθεσε την αναστήλωση του Λέοντα της Χαιρωνίας και η Αρχαιολογική Εταιρεία των Αθηνών του ανέθεσε την επίβλεψη των εργασιών του αρχαιολογικού χώρου της Ολυμπίας. Το 1908 κατέλαβε την θέση των Καλών Τεχνών στο Πολυτεχνείο Αθηνών.

Το 1911 προσβλήθηκε από ανίατο νόσημα όπου και απεβίωσε σε ηλικία 49 ετών.

Φιλιππότης

Ο Δημήτριος Φιλιππότης γεννήθηκε στον Πύργο το 1839. Η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, από όπου πήρε το Απολυτήριο Γυμνασίου. Στην συνέχεια φοίτησε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Ρώμης αποσπώντας από όλες τις τάξεις επαίνους και βραβεία. Μετά την αποφοίτησή του ιδρύει μαρμαρογλυφείο στην Αθήνα.

Το 1874, τον επισκέπτεται στο μαρμαρογλυφείο του ο Βασιλιάς των Ελλήνων Γεώργιος Α' με συνοδεία τον Βασιλέα της Δανίας Χριστιανό, οι οποίοι εξεδήλωσαν τον θαυμασμό τους. Ομοίως και ο Υπουργός παιδείας Ανδρέας Αυγερινός.

Ατυχώς η ελληνική πολιτεία παρέμεινε αδιάφορη και άστοργη απέναντι σε αυτόν τον σπουδαίο Τήνιο Καλλιτέχνη. Δεν του παρεχωρήθη η έδρα του καθηγητή γλυπτικής στο Πολυτεχνείο Αθηνών που πολλές φορές έμεινες κενή. Παρά ταύτα όμως οι απόφοιτη του πολυτεχνείου έσπευδαν να μαθητεύουν και να ασκούνται στο μαρμαρογλυφείο του.

Καθώς συνήθως συμβαίνει, το έργο του σπουδαίου μας καλλιτέχνη εκτιμήθηκε μετά τον θάνατό του το 1919, σε ηλικία 80 ετών. Η Ελληνική επιτροπή του απένειμε το μεταθανάτιο μεγάλο βραβείο των Γραμμάτων και των Τεχνών. Το μαρμαρογλυφείο του συντέλεσε τα μέγιστα στην προώθηση των Καλών Τεχνών και του Πολιτισμού.

Στο Μουσείο Τηνίων Καλλιτεχνών του Ιερού Ιδρύματος Ευαγγελιστρίας, μπορείτε να βρείτε το γλυπτό μαρμάρινο ομοίωμα του Κουμουνδούρου.

Αφοι Φιτάλη

Οι αδερφοί Φυτάλη, έκαναν την εμφάνισή τους στον καλλιτεχνικό ορίζοντα, αμέσως μετά την απελευθέρωση από τον Τουρκικό ζυγό. Υπήρξαν οι θεμελιωτές της νεότερης ελληνικής τέχνης και χάραξαν τον δρόμο που ακολούθησαν οι διάδοχοί τους. Γεννήθηκαν στα Υστέρνια λίγο μετά το 1820.

Ο πατέρας τους ήταν μαρμαρογλύπης στο χωριό. Από νωρίς όμως η οικογένεια εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Αμέσως μετά την αποφοίτησή τους από το Σχολαρχείο, ίδρυσαν εργαστήριο επί της οδού Ακαδημίας, έναντι της Ζωοδόχου Πηγής.

Ο Γεώργιος Φυτάλης, πήρε δίπλωμα Πολυτεχνείου και μετά από σύντομο χρονικό διάστημα διορίστηκε καθηγητής των Καλών Τεχνών Πολυτεχνείου Αθηνών.

Το εργαστήριό τους υπήρξε φυτώριο καλλιτεχνών από το 1840-1878.

Έργα του Λαζάρου και του Μάρκου Φυτάλη, κοσμούν το Μουσείο Τηνίων Καλλιτεχνών.

Γιαννούλης Χαλεπάς

Ο Γιαννούλης Χαλεπάς είναι ο κορυφαίος Τήνιος γλύπτης με πανελλήνια και παγκόσμια προβολή. Γεννήθηκε στο χωρίο Πύργος της Τήνου το 1854. Ο πατέρας του ήταν μαρμαρογλύπτης. Από μικρός είχε δείξει ζήλο για την γλυπτική.

Μετά την αποφοίτησή του από το Δημ. Σχολείο Πύργου, οι γονείς του τον έστειλαν στην Σύρο όπου φοίτησε στο Σχολαρχείο και στην πρώτη τάξη του Γυμνασίου.

Επίμονα ζητούσε από τους γονείς του να φοιτήσει στην Σχολή Καλών Τεχνών του Πολυτεχνείου Αθηνών, παρά την αντίθετη άποψή τους. Η επιμονή του έκαμψε και τον έστειλαν το 1869.

Οι επιδόσεις του ήταν καταπληκτικές προκαλώντας τον θαυμασμό των καθηγητών του. Περνούσε τις τάξεις δύο-δύο με αριστεία και επαίνους και το 1872 παίρνει το πτυχίο του γλύπτη.

Το Ίδρυμα Ευαγγελιστρίας το 1873 του χορηγεί υποτροφία για να σπουδάσει στην Σχολή Καλών Τεχνών του Μονάχου όπου ολοκληρώνει τις σπουδές του το 1876.

Το 1876 μισθώνει στην Αθήνα ένα μικρό ισόγειο κατάστημα που το χρησιμοποιούσε ως οικία και ως εργαστήριο μαρμαρογλυπτικής.

Κατά το έτος 1878 έπαθε παράκρουση φρένων επί 40 τραγικά χρόνια. Με αυτόν τον τρόπο ολοκληρώνεται μία περίοδος που εμφανίζεται ως η πρώτη περίοδος του έργου του.

Η δεύτερη περίοδος του έργου του ξεκίνησε από το 1918 όπου άρχισε να ξαναβρίσκει τον εαυτό του. Εγκαταλελειμμένος από την πολιτεία και από τους ανθρώπους, εγκαθίσταται στο φτωχικό πατρικό του σπίτι στον Πύργο, φιλοτεχνώντας έργα από πηλό. Μετά από θόρυβο που δημιούργησαν διάφοροι κριτικοί γύρω από το σπουδαίο όνομά του και την απαράδεκτη εγκατάλειψή του, τα έργα του προβάλλονται το 1925 στην Έκθεση Ακαδημίας Αθηνών, ενώ παράλληλα ένας φιλότεχνος έμπορος του Πειραιά του χορηγούσε μηνιαίο επίδομα. Το 1927 η Ακαδημία Αθηνών του απονέμει το βραβείο των Γραμμάτων και των Τεχνών, χωρίς όμως καμία περαιτέρω υλική ενίσχυση. Η δεύτερη περίοδος του έργου του ολοκληρώνεται το 1830. Θεωρείται δε, ότι καθρεπτίζουν την τραυματισμένη από την μακροχρόνια αρρώστια ψυχική του κατάσταση.

Η τρίτη περίοδος χαρακτηρίζεται από έργα μειωμένης απόδοσης έργα που φέρουν την σφραγίδα της ατυχίας, θλίψης και μελαγχολίας.

Σχολή Καλών Τεχνών

Σχολή Καλών Τεχνών Πύργου

Η σχολή καλών τεχνών στον Πύργο της Τήνου, λειτουργεί από το 1955. Αποτελεί το σημαντικότερο φυτώριο μαρμαροτεχνιτών στην Ελλάδα. Δύο αριστούχοι της κάθε χρόνο εισάγονται απευθείας στην σχολή καλών τεχνών της Αθήνας, ενώ μεγάλο ποσοστό των αποφοίτων της απορροφούνται σε έργα αναστήλωσης αρχαίων μνημείων.

Κατά την διάρκεια της φοίτησης στην σχολή παρέχεται δωρεάν σίτιση. Το περιβάλλον του Πύργου και γενικά η καλλιτεχνική παράδοση του νησιού δημιουργούν τις καλύτερες συνθήκες φοίτησης.

Εκτός της μαρμαρογλυπτικής, μερικά από τα μαθήματα που διδάσκονται είναι: Ελεύθερο και Αρχιτεκτονικό Σχέδιο, Ζωγραφική και Ιστορία της Τέχνης.

Η σχολή υπάγεται στο Υπουργείου Πολιτισμού και ο μεγαλύτερος οικονομικός χορηγός είναι το Πανελλήνιο Ιερό Ίδρυμα Ευαγγελίστριας Τήνου.

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΗΝΟΥ

Η αρχαία ιστορία της Τήνου

Οι Πρώτοι Κάτοικοι

Πιστεύεται ότι πριν από εκατομμύρια χρόνια δεν υπήρχε Αιγαίο πέλαγος, αλλά η Τήνος, μαζί με άλλα νησιά, ήταν ενδεχομένως απομεινάρια βουνοκορφών μίας έκτασης που ένωνε την Ελλάδα με την Ασία.

Το νησί κατοικείται από τα πανάρχαια χρόνια. Πρώτοι κάτοικοι αναφέρονται οι Φοίνικες και αργότερα οι Ίωνες, οι Αθηναίοι, οι Μακεδόνες και οι Ρωμαίοι.

Το όνομά της ενδεχομένως προέρχεται από τον πρώτο οικιστή της, τον Τήνο. ’λλες ονομασίες του νησιού ήταν «Υδρούσα» και «Οφιούσα» εξαιτίας του μεγάλου πλήθους φιδιών. Ο Αριστοφάνης ακόμα την ονομάζει «Σκοροδοφόρο» λόγω των εκλεκτών σκόρδων που παρήγαγε.

Για την αρχαία Τήνο έγραψαν ιδιαίτερα έργα ο Αινησίδημος ("Τηνιακά") και ο Αριστοτέλης ("Πολιτεία Τηνίων") ο οποίος και την επισκέφθηκε. Αυτά τα έργα όμως δυστυχώς δεν διασώθηκαν.

Λατρεία

Στο νησί, και συγκεκριμένα στο βουνό "Τσικνιάς", θεωρούνταν πως βρίσκονταν η κατοικία του Αιόλου, του θεού του ανέμου. Από εκεί εξαπέλυε ανέμους προς πάσα κατεύθυνση.

Στο νησί ακόμα λατρεύονταν ο Ποσειδώνας που θεωρούνταν προστάτης του. Πίστευαν ότι ο Ποσειδώνας απάλλαξε το νησί από τα πολλά φίδια, στέλνοντας ένα σμήνος πελαργών να τα εξολοθρεύσει. Η γυναίκα του Αμφιτρίτη λατρεύονταν εξίσου ως προστάτιδα της γυναικείας γονιμότητας. Προς τιμήν τους έχουν χτιστεί οι Ιεροί ναοί του Ποσειδώνα και της Αμφιτρίτης που σώζονται μέχρι σήμερα στην περιοχή Κιόνια.

Πόλεμοι και Συμμαχίες

• Το έτος 740π.χ. βρίσκεται υπό την κυριαρχία της Ερέτριας. Κατά χρονικά διαστήματα γίνεται αυτόνομος και μέλος της Ομοσπονδίας των Κυκλάδων με έδρα τη Δήλο.
• Το 490π.χ. στην διάρκεια των Μηδικών πολέμων το νησί υποκύπτει στους Πέρσες.
• Το 480π.χ. οι Πέρσες αναγκάζουν τους Τηνίους να συμμαχήσουν μαζί τους. Η Τηνιακή τριήρης του Παναίτιου όμως, κατόρθωσε να ξεφύγει και πριν την ναυμαχία της Σαλάμίνας πληροφορεί τους Αθηναίους για τα σχέδια των Περσών. Μετά την ήττα των Περσών, οι Αθηναίοι προς τιμήν των Τηνίων ανάμεσα στις υπόλοιπες συμμαχικές πόλεις αναφέρουν και το όνομα της Τήνου στον τρίποδα των Δελφών.
• Το 477π.Χ. συνάπτει συμμαχία με τους Αθηναίους.
• Το 405π.Χ. υποτάσσεται στους Σπαρτιάτες.
• Το 394π.Χ. συνάπτει και πάλι συμμαχία με τους Αθηναίους.
• Το 362π.Χ. λεηλατείται και εξανδραποδίζεται από τον Τύραννο των Φερρών Αλέξανδρο.
• Το 338π.Χ. υποτάσσεται στον Φίλιππο της Μακεδονίας.
• Το 300π.Χ. επαναστατεί και ανακτά και πάλι την ελευθερία της.
• Το 224π.Χ. υποτάσσεται στους Αιγυπτίους.
• Το 202π.Χ. υποτάσσεται στους Μακεδόνες.
• Το 200π.Χ. υποτάσσεται στους Ροδίους και στον σύμμαχο των Βασιλέα της Περγάμου ’τταλον.
• Το 146π.Χ. υποτάσσεται στους Ρωμαίους.
• Το 88π.Χ. λεηλατείται και καταστρέφεται από τον Μιθριδάτη.
• Το 86π.Χ. υποτάσσεται και πάλι στους Ρωμαίους και αποτελεί τμήμα της Ρωμαϊκής Επαρχίας της Μικράς Ασίας.
• Το 243-249μ.Χ. λεηλατείται από τους Γότθους.
• Το 292μ.Χ. μετά τον διαχωρισμό του Ρωμαϊκού Κράτους αποτελεί μετά των άλλων νήσων ανεξάρτητη Επαρχία.
• Το 325μ.Χ. με την αναγνώριση του Χριστιανισμού υπάγεται στο Βυζάντιο.

Ο Μεσαίωνας στην Τήνο

Βυζαντινή Αυτοκρατορία

Μετά την παρακμή της Ρώμης, η Τήνος υπάγεται στην Βυζαντινή αυτοκρατορία.

Η Τήνος, αφενός επειδή αποτελούσε απομακρυσμένη αποικία του Βυζαντίου και αφετέρου εξαιτίας της σημαντικής γεωγραφικής της θέσης, γνώρισε κυριολεκτικά αμέτρητες καταστροφές, λεηλασίες, αιχμαλωσίες, βιασμούς και σφαγές από αναρίθμητες πειρατικές επιδρομές Τούρκων, Αράβων, Σαρακηνών, Σικελών, Ούννων και Γότθων. Σαν να μην έφτανε αυτό, κατά την ίδια περίοδο η γύρω περιοχή γνώρισε εφιαλτικές στιγμές από φοβερούς σεισμούς, τόσο σε έκταση καταστροφών, όσο και σε συχνότητα. Ακόμα δεν έλειπαν και οι φοβερές επιδημίες όπως η καταστροφική πανώλη. Μέσα σε ένα τέτοιο κλίμα, η Τήνος δεν είχε το πεδίο να αναπτύξει πολιτισμό, δεδομένου ότι για τους Τήνιους ακόμα και η επιβίωση δεν αποτελούσε αυτονόητο αγαθό.

Εφόσον στο Βυζάντιο διοικούσε γενναίος και αποφασιστικός αυτοκράτορας, οι Κυκλάδες τελούσαν υπό την προστασία του, διαφορετικά τα δεινά πολλαπλασιαζόντουσαν. Το φαινόμενο αυτό ασφαλώς γινόταν ολοένα και πιο συχνό, όσο μεγάλωνε η φθορά του Βυζαντίου.

Ο τρόπος διοίκησης της Τήνου από το Βυζάντιο, ήταν ασφαλώς φεουδαρχικός. Γενναίοι πάνοπλοι ιππότες κατακτούσαν γη, την οποία χώριζαν σε μεγάλα κομμάτια γης που αποτελούσαν τα φέουδα. Στους χωρικούς άφηναν κάποια πολύ μικρότερα τμήματα γης που κατά κανόνα ήταν και τα πιο άγονα. Από την παραγωγή των χωρικών, το μεγαλύτερο τμήμα το έδιναν ως φόρο, ενώ παράλληλα ήταν υποχρεωμένοι να εκτελούν αγγαρεία για λογαριασμό των φεουδαρχών.

Η Ενετοκρατία

Κατά την τέταρτη σταυροφορία, οι Βενετοί συμπράττουν με τους σταυροφόρους και κυριεύουν το Βυζάντιο το 1204. Κατά την διανομή, οι Βενετοί παραλαμβάνουν τα νησιά του Αιγαίου και Ιονίου πελάγους.

Οι Βενετοί αντιλαμβάνονται ότι αυτές οι κτίσεις χρειάζονται πολυάριθμες δαπάνες σε στρατιωτική και ναυτική δύναμη, προκειμένου αφενός να διατηρηθούν και να υπερασπισθούν από τις επιδρομές των πειρατών, και αφετέρου να καταρτιστούν και να οργανωθούν διοικητικά. Για αυτό το λόγο απευθύνονται σε πλούσιους Βαρόνους και Δούκες στους οποίους παραχωρούν πλήρη κυριαρχικά δικαίωμα τα οποία μπορούν να κληροδοτούνται στους απογόνους τους.

Έτσι ξεκινάει η δυναστεία των Γκίζιδων η οποία διαρκεί έως το 1390. Καθ' όλη την διάρκεια της Βενετοκρατίας, οι Τήνιοι δεν αισθάνθηκαν έντονη την καταπίεση εκ μέρους των κατακτητών.

Πρώτη και βασική μέριμνα των Βενετών ήταν η άμυνα του νησιού. Ο Βενετικός στόλος δεν επαρκούσε και έτσι συγκροτήθηκε εκ νέου στρατιωτική και ναυτική δύναμη, δημιουργήθηκαν παρατηρητήρια και τέλος ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στην οχύρωση του κάστρου στο βουνό Εξώμβουργο.

Παρόλα αυτά και καθ' όλο το διάστημα της Βενετοκρατίας, η Τήνος υπέστη πολλά δεινά από πειρατές καθώς και από τον οργανωμένο Τουρκικό στρατό. Ωστόσο, για περισσότερους από πέντε αιώνες οι επιθέσεις αυτές αποκρούστηκαν με επιτυχία και έτσι η Τήνος είχε το μοναδικό προνόμιο να βρίσκεται για όλο αυτό το διάστημα σε Χριστιανικά χέρια.

Στις αρχές του 18ου αιώνα οι Βενετοί πλέον βρίσκονταν σε παρακμή. Τα νησιά των Κυκλάδων είχαν πέσει προ πολλού σε τουρκικά χέρια. Παρ' όλα αυτά η Τήνος όχι απλά παρέμενε για πολύ καιρό ακόμα απόρθητη στους Τούρκους, αλλά επιπλέον αποτέλεσε το ορμητήριο καταστροφικών επιδρομών εναντίων των Τούρκων τόσο στο Αιγαίο, όσο και στα Τουρκικά παράλια. Το μίσος των Τούρκων είχε πλέον ξεχειλίσει αφού δεν μπορούσαν να υποτάξουν τον πονοκέφαλο ενός τόσο μικρού νησιού στην μέση των κτίσεών της αχανής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Το 1715 καταφθάνουν στο νησί 65 τούρκικα πολεμικά πλοία, 74 μεταγωγικά, καθώς και 25.000 τουρκικός στρατός. Η αντίσταση στο νησί αν και γενναία, δεν μπόρεσε να σταματήσει την προέλαση μέχρι το κάστρο του Εξωμβούργου. Το κάστρο του Εξωμβούργου περικυκλώνεται, αλλά η αντίσταση των λιγοστών Τηνίων πολεμιστών εντός των τειχών ήταν επαρκής και σε αυτή την περίπτωση. Αν και κατά τα φαινόμενα, η επιτυχής αντιμετώπιση και αυτής της γιγαντιαίας τουρκικής επιδρομής ήταν βεβαία, ο άπειρος στρατιωτικά διοικητής φοβάται ότι το κάστρο δεν θα αντέξει και παρά τις αντίθετες διαβεβαιώσεις των έμπειρων αξιωματικών του το αφοπλίζει και το παραδίδει στους Τούρκους. Η παράδοση περιελάμβανε συνθηκολόγηση με ιδιαίτερα τιμητικούς όρους για τους Τήνιους. Με την κατηγορία της "προδοσίας μετά από δωροδοκία", τόσο ο διοικητής όσο και οι αξιωματικοί του, τιμωρούνται σε θάνατο με την εξαιρετικά σκληρή τιμωρία της πόσης υγρού αργύρου (τιμωρία δωροδοκίας).

Η Νεότερη ιστορία της Τήνου

Η Τουρκοκρατία

Η Τουρκοκρατία της Τήνου δεν έμοιαζε σε καμία περίπτωση με τα άλλα μέρη της Ελλάδας. Οι Τήνιοι είχαν αρκετές ελευθερίες και προνόμια τόσο στην ενδυμασία την θρησκεία και τον πολιτισμό, όσο και στην οικονομία του νησιού.

Συγκεκριμένα είχαν το δικαίωμα να φορούν τοπική ενδυμασία, δεν ήταν υποχρεωμένοι να φορούν ούτε φέσι και είχαν ελευθερία να κτίζουν εκκλησίες και σχολεία.

Ακόμα δεν επιτρεπόταν να προσεγγίζει στο νησί ο τουρκικός στόλος, χωρίς άδεια. Η παρουσία των Τούρκων ήταν σχεδόν ανύπαρκτη, αφού δεν έμεναν καθόλου στο νησί, εκτός από τον διοικητή και τον δικαστή που συχνά απουσίαζαν από την έδρα τους. Το νησί ουσιαστικά αυτοδιοικούνταν από τέσσερις αιρετούς που αποτελούσαν την ανώτατη εξουσία της Τήνου που ονομάστηκε Κοινότης της νήσου Τήνου.

Σε αυτή την εποχή η Τήνος γνωρίζει μεγάλη άνθηση. Ακμάζει οικονομικά μετά από την θεαματική ανάπτυξη του εμπορίου και της εξέλιξης της μαρμαρογλυπτικής με περιοδείες και καταστήματα σε ολόκληρο τον Βαλκανικό χώρο και την Μικρά Ασία.

Εξελίσσεται ουσιαστικά σε οικονομική πρωτεύουσα των Κυκλάδων, λόγω των προνομίων της. Στο νησί φιλοξενούνταν συχνά πρόξενοι της Γαλλίας, της Ρωσίας, της Αγγλίας, της Δανίας και της Ισπανίας. Έφτασε σε σημείο να ονομάζεται το "Μικρό Παρίσι". Ο τρόπος ζωής τους, τα σπίτια και η ενδυμασία επηρεάστηκαν καθοριστικά σε εκείνη την περίοδο.

Η Απελευθέρωση

Στις 31 Μαρτίου του 1821, ο Πύργος με πρωτοπόρο τον Γεώργιο Παλαμάρη υψώνει την σημαία της επανάστασης. Είκοσι μέρες μετά η σημαία περνάει στην πόλη της Τήνου. Οι Τήνιοι στον αγώνα της επανάστασης, μεταξύ άλλων, συνεισφέρουν με 5.000 Τήνιους στρατιώτες και με αρκετά μεγάλο στόλο από σκάφη. Τήνιοι ναυτικοί επανδρώνουν τα ένδοξα πολεμικά πλοία των Ψαρών, των Σπετσών και της Ύδρας. Οι Τήνιοι φιλικοί υπερβαίνουν τους δώδεκα, ενώ το νησί αποτέλεσε πολύτιμο καταφύγιο για άσυλο σε Έλληνες διωχθέντες και πρόσφυγες.

Στο τέλος του Ιανουαρίου του 1823 βρέθηκε η εικόνα της Παναγίας. Στο νησί καταφθάνουν οι Κολοκοτρώνης, Μιαούλης, Νικηταράς και Μακρυγιάννης για να προσκυνήσουν. Το συγκεκριμένο γεγονός θεωρήθηκε ίσως το σημαντικότερο ιερό μήνυμα του Ελληνορθόδοξου Χριστιανισμού, για το δίκαιο της επανάστασης.

Η Σύγχρονη ιστορία της Τήνου

Ο Τορπιλισμός της Έλλης

Η Τήνος ξανάρχεται στο προσκήνιο της ιστορίας τον δεκαπενταύγουστο του 1940.

Το εύδρομο Έλλη ήταν αγκυροβολημένο και σημαιοστολισμένο για την μεγάλη εορτή, έξω από το λιμάνι της Τήνου. Η Ελλάδα εκείνη την εποχή είχε διακόψει τις διπλωματικές σχέσεις της με την φασιστική Ιταλία.

Ενώ ετοιμάζονταν το τιμητικό άγημα να βγει από το πλοίο, η Έλλη χτυπήθηκε άνανδρα από τορπίλη Ιταλικού υποβρυχίου, τυλίχθηκε αμέσως στις φλόγες και μία ώρα μετά βυθίστηκε. Ακόμα δύο τορπίλες που είχαν στόχο την κατάμεστη από κόσμο προβλήτα του νησιού δεν εξερράγησαν ποτέ, γεγονός που μνημονεύεται ως θαύμα της Παναγίας.

Το άνανδρο χτύπημα της Έλλης από τορπίλη Ιταλικού υποβρυχίου, έγινε ενώ η φασιστική Ιταλία δεν είχε καν κηρύξει πόλεμο εναντίον της Ελλάδας.

Αν και η συγκεκριμένη ενέργεια είχε σαν σκοπό να "τσαλακώσει" την Ελληνική υπερηφάνεια, δεν κατάφερε τίποτα περισσότερο από το να οπλίσει τους Έλληνες με περισσότερο πείσμα, ώστε να εξαναγκάσουν αργότερα τα φασιστικά στρατεύματα να υποστούν την πιο ταπεινωτική τους ήττα.

Ως φόρο τιμής, κάθε χρόνο, εκπρόσωπος της κυβέρνησης ρίχνει στεφάνι στο σημείο που βυθίστηκε το Έλλη, ενώ ο αρχηγός στόλου καταθέτει στεφάνι στο Μαυσωλείο της Έλλης που βρίσκεται κάτω από τον Ναό της Μεγαλόχαρης.

Η Γερμανική Κατοχή

Στα χρόνια της Γερμανικής κατοχής οι κάτοικοι υπέφεραν από την πείνα σε βαθμό εξόντωσης. Η συμβολή του νησιού στην αντίσταση κατά των κατακτητών, αν και όχι ιδιαίτερα γνωστή, είναι και πάλι ιστορική.

Λόγω της γεωγραφικής του θέσης το νησί λειτούργησε ως το μεγαλύτερο κλιμάκιο πληροφοριών και δολιοφθορών των Συμμάχων στο Αιγαίο. Ο ασύρματος της Τήνου μέσα από πληροφορίες που μετέδιδε στο Συμμαχικό Στρατηγείο της Μ. Ανατολής, ζημίωνε αδιάκοπα τους Γερμανούς.

Τέλος, από τα απόκρημνα λιμανάκια του νησιού διοχετεύονταν με μικρά πλοιάρια (καΐκια) στη Μέση ανατολή Έλληνες πατριώτες για να συνεχίσουν εκεί τον αγώνα κατά του κατακτητή. Μεταξύ αυτών και οι Κωνσταντίνος Καραμανλής και Γεώργιος Παπανδρέου.